پایگاه اطلاع رسانی دعبل خزاعی 21 آبان 1396 ساعت 10:53 http://deabel.org/vdcaaene.49num15kk4.html -------------------------------------------------- عنوان : هیئت خانگی؛‌ آن‌سر دنیا نرگس ولی‌بیگی/ دانشجوی دکتری مطالعات ارتباطات و رسانه؛ مقیم سن خوزه -------------------------------------------------- ایمیل را که می‌فرستادم، در دم، سیل جواب‌ها سرازیر می‌شد، انگار می‌خواستند عقب نمانند از قافله. حالا باید تقسیم کار می‌کردیم. چند نفر مسئول آشپزخانه، چند نفر مسئول سیستم صوتی، چند نفر برای هماهنگی رفت آمد‌ سخنران‌ها و شرکت‌کننده‌ها در آن دمای منفی بیست و سی متن : حالا پنج سال از آخرین باری که در خانه ی واترلو هیئت می گرفتیم گذشته. هیئتی که به همت گروهی ده دوازده نفره از دانش جوها شروع شد، پا گرفت، بالید، و تبدیل به مدلی برای برگزاری هیئت های خانگی خارج از ایران شد. شاید اگر قرار باشد از بین تمام تجربه های جدید و گاهی عجیب این دوازده سال دوری از ایران ارزشمند ترین شان را نام ببرم، حتما آن شش سال مجلس اباعبد الله را سر لیستم خواهد نوشت. تجربه ای بی بدیل و شوق آور که هنوز در حسرت تکرارش هستیم. وقتی کار و شهرمان را عوض کردیم، دیگر آن گروه دوستی پایه ی برگزاری هیئت را پیدا نکردیم. شرایط هر شهر و جو مذهبی هایش با شهر دیگر فرق می کند. شیعه های هر شهری برای خودشان آدابی دارند. شهرهای بزرگ تر معمولا مسجد و حسینه دارند و برنامه ی محرمشان از پیش چیده شده است که ما هم شرکت می کنیم. ولی معمولا تعداد اینٍ قدر زیاد نیست که بشود موازی برنامه ی مسجد یا حسینیه ی اصلی، هیئت خانگی هم برگزار کنیم. اصلا برگزاری چند مجلس هم زمان، نفی غرض است به نوعی. بحث تعداد آدم های شرکت کننده نیست. چند تکه شدن و ایجاد تفرقه دقیقا همان چیزی ست که نباید بینمان اتفاق بیفتد. بعد هم این که کار آسانی نیست مجلس برگزار کردن. هیئت، سخنران می خواهد، مداح خوش صدا می خواهد و مهم تر از آن جمعی می خواهد که دلشان برای امام حسین طوری رفته باشد که عزاداری هایشان، آیین تکراری هرساله نباشد. تمام انرژی شان را در طول سال جمع کنند برای محرم و تمام کار و درس و وقت و زندگی شان را نذر آن ده روز مجلسی کنند که شرکت کننده هایش بین ۵۰ نفر تا ۲۰۰ نفرند. این ها را من در شهرهای بعدی کم تر پیدا کردم. با این حال هر سال عید غدیر که می گذرد یادم می افتد که دو تا چمدان کتیبه و دو جعبه ی پر سیاهی دارم که مدام از این شهر به شهر بعدی کشیدیم شان تا شاید روزی دوباره زیپ چمدان را باز کنیم و دیوارهای خانه مان را در گوشه ای از این دنیا، سیاه پوش محرم کنیم. سال پیش، تازه وارد جمع شیعیان سن خوزه شده بودیم که محرم شروع شد. برای من که سال ها بود دسته ی هزار نفره ی عزاداری ندیده بودم، تجربه ی غریبی بود. اصلا نفس وجود مسجد بزرگ و زنده ی شیعه هنوز برای من حس غریبی ست. شاید چون واترلو، همیلتون و این آخری آتاوا، هیچ وقت آنقدر جمعیت شیعه ی دوازده امامی شان زیاد نبود که مسجدی علم کنند برای خودشان. البته از قضای روزگار جماعت دوازده امامی های هندی-پاکستانی که به عده ای شان خوجه می گویند، تاسیس حسینیه را در هر شهری که مستقر می شوند از نان شب واجب تر می دانند. یعنی پیش از آنکه برای خودشان خانه بخرندو دور هم جمع می شوند و مکانی را برای حسینه می خرند. ولی در شهرهای کوچک بلاد غرب، حتی جمعیت آن ها هم آن قدر نیست که مسجد راه بیندازند. با وجود این، ایرانی ها ترجیح می دهند، مراسم خودشان را داشته باشند همان طور که عرب ها. بیشتر بحث زبان است و آیین های فرهنگی شکل گرفته حول مناسک مذهبی که برای هر ملیت و نژادی فرق می کند و هر کدام از این گروه ها دلشان بیشتر به سمت هم زبان ها و هم ولایتی های خودشان مایل است. مثلا در مسجد اصلی شیعیان سن حوزه مراسم پارسال این طور بود که هر شب شش برنامه ی هم زمان برگزار می شد. زیارت عاشورا و نماز و شام برای همه در سالن اصلی مسجد برقرار بود و بعدش برنامه ها تقسیم می شد به زبان های اردو، فارسی و عربی در سالن های جداگانه، به علاوه ی برنامه ی کارگاه محرم برای نوجوان ها به انگیسی، برنامه ی سرگرمی و مداحی و سخنرانی به انگیسی برای بچه های ۵ سال به بالا و برنامه ی بازی برای بچه های زیر ۵ سال. شب عاشورا ولی بعد از این که سخنرانی ها و روضه خوانی ها تمام شد، سه دسته ی بزرگ مردانه که گمانم هر کدام حداقل ۴۰۰ نفر بودند، از داخل سالن ها راه افتادند به سمت بیرون ساختمان با پرچم و علم و نشان های دیگر. خوجه ها، پرتعدادتر از همه، با آن ریتم تند شعرها و سینه زدنشان، اولین گروه بودند. پشت سرشان فارسی زبان ها با امشبی را شه دین در حرمش مهمان است، و بعد عرب ها با جمعیت کم تر و با ذکر یا ابوفاضل دخیلک از ساختمان بیرون آمدند و وارد فضای باز مسجد شدند. خانم ها همه وارد دسته ی چهارم شدند و عقب تر از سه دسته ی جلویی حرکت کردند. دسته ها به فضای جلوی مسجد که رسیدند، سرگروه ها کوچه درست کردند و آماده ی سینه زنی شدند. هر سه گروه به ترتیب برنامه اجرا کردند به علاوه ی مداحی انگلیسی و صحبت های حاج آقای مسجد که آن هم به انگیسی بود. دخترکم را داده بودم به همسرم که روی دوشش بگیرد میان دسته ها که بهتر مراسم را ببیند و ایستاده بودم در صف اول دسته ی خانم ها و به قاب ماه و درختان نخل معروف کالیفرنیا و حرکت دست ها که هماهنگ با ریتم یا حسین، یا مظلوم بالا و پایین می رفت نگاه می کردم و فکر می کردم رزق روضه ی هرسال و هر مجلس با بار قبلش فرق می کند. یاد آن سال ها افتادم که چند روز بعد از عید غدیر صفحه ی ایمیل را باز می کردم و سابجکت می زدم آماده می شوم که فراهم کنی مرا! خرج عزای ماه محرم کنی مرا! متنش را مثل هرسال می نوشتم. می گفتم که هفته ی دیگر، شنبه و یک شنبه سیاهی می زنیم به صرف آبگوشت. خانه را هم باید جمع کنیم و تمام وسایل سه طبقه را جا بدهیم در دو اتاق بالا و یک طرف گاراژ. لیست وسایل مورد نیاز آشپزخانه را هم می نوشتم: کفگیر، دستمال، سفره ی بزرگ، قابلمه، سبد، تشت، چاقو، کتری برقی ... زندگی های دانشجویی در غربت به زور اسباب پذیرایی از ۱۰ نفر را فراهم می کند چه برسد به ۲۰۰ نفری که شب تاسوعا و عاشورا می آمدند. مجلسمان از شب اول محرم شروع می شد و تا سوم امام ادامه داشت به علاوه ی ظهر عاشورا. ایمیل را که می فرستادم، در دم، سیل جواب ها سرازیر می شد، انگار می خواستند عقب نمانند از قافله. حالا باید تقسیم کار می کردیم. چند نفر مسئول آشپزخانه، چند نفر مسئول سیستم صوتی، چند نفر برای هماهنگی رفت آمد سخنران ها و شرکت کننده ها در آن دمای منفی بیست و سی، عده ای هم برای خریدها، گروهی هم برای مرتب کاری و جمع و جور کردن باقی کارها. همه اش ولی این ها نبود. آدم های زیادی نداشتیم که دعوت کنیم برای سخنرانی آن ۱۴ مجلس و یا حتی کسی که روضه بخواند و مداحی بداند. چند نفر بودند از جمع جسله قرآن هفتگی خودمان که در دانشگاه برگزار می شد، که هر کدام شبی را قبول می کردند. باقی شب ها را باید از شهرهای مجاور سخنران دعوت می کردیم، از ماه ها پیش که برنامه هایشان را تنظیم کنند. باز هم کافی نبود البته. مشکل فقط سخنران و روضه خوان هم نبود. ما بلد نبودیم هیئت داری کنیم. بار اولمان بود. باید توکل می کردیم و آزمون و خطایی پیش می رفتیم. از آشپزی برای آن تعداد مهمان گرفته تا مدیریت منظم تمام مراسم. برای کارهای خدماتی نیرو کم نداشتیم، همه ی اعضای جلسه قرآن، کمک می کردند. ولی برای سخنرانی و روضه و مداحی باید خودمان دست به کار می شدیم. باید از امکانات کم و محیط نا همگون، بهترین استفاده را می کردیم. از جمع خودمان شروع کردیم، آدم های همان گروهی که هسته ی مرکزی هیئت هرسال بود، تبدیل شدند به سخنران و مداح و قاری قرآن و حتی آشپز حرفه ای. هر سال بهتر و برنامه ریزی شده تر از سال پیش. سخنرانی هایی با کیفیت و روضه هایی از پیش غربال شده. نزدیک ترین دوستانمان با این که سخنرانی مذهبی هیچ تناسبی با کارها و حرفه شان نداشت (بیشترشان مهندس بودند و کارشان با عدد و رقم و معادلات پیچیده بود) قبول می کردند و کتاب های خوب و متن های زیادی می خواندند تا سخنرانی ها را آماده کنند برای شب های هیئت. قصه ی روضه و مداحی هم همین بود. چند نفر خوش صدا داشتیم که خوب قرآن می خواندند و گاهی روضه. آن ها هم گروهی تشکیل می دادند و شعرها را تمرین می کردند برای آن ۱۴ مجلس. چند سال هم مقتل خواندیم تکه تکه. کوتاه. پیش از روضه. مجلس را با قرآن و زیارت عاشورا شروع می کردیم. عده ای بعد از خواندن زیارت عاشورا می آمدند، عده ای فقط برای شنیدن سخنرانی می آمدند و برای روضه نمی ایستادند. عده ای برای گریه می آمدند. عده ای برای کمک. هر کس از ظن خودش یار هیئت مان بود. و سخت بود برنامه را متعادل نگه داریم که نه آتش سیاست دامنش را بگیرد، نه فضای روشنفکری تندروانه. روی مرزی بین سنت و مدرنیته باید حرکت می کردیم چون تنوع مخاطبمان چه آن هایی که ساکن همان شهر خودمان بودند، چه آن هایی که از شهرهای اطراف می آمدند زیاد بود. دوستانمان از شهرهای کوچکی که برنامه ای برای محرم نداشتند می آمدند برای شرکت در مراسم ما، مخصوصا شب عاشورا. تمام سه طبقه ی خانه مان پر می شد از مهمان تا سه روزش بعدش. چه ذوق محزونی داشتیم برای برگزاری لحظه لحظه ی آن هیئت. روزهای پایانی ذی حجه برای من، حسرت تمام شدن آن دوره است. مدام یاد آن شور شیرین شروع محرم می افتم. یادم می آید در طول مراسم می نشستم روی پله های جلوی در و زل می زدم به مصرع زخم از ستاره بر تنش افزون حسین توست که روی کتیبه ی روبه رویم چاپ شده بود. باید هم حواسم به طبقه ی پایین مردانه بود، هم ارتباطم با آشپزخانه ی بالا که مقر خانم ها بود قطع نمی شد که مهمان ها پذیرایی شوند، هم سخنرانی را باید می شنیدم و مراقب بودم صدای سیستم صوتی آن قدر بلند نباشد که از خانه بیرون برود. هر سال پیش از شروع مراسم، همسایه ی کناری را که می دیدم حال و احوال می کردم و خبر می دادم برنامه ی امسال مان به زودی شروع می شود و پیشاپیش عذرخواهی می کردم بابت این که رفت و آمد در کوچه زیاد می شود و احتمالا سر و صدا. اسمش مارلین بود. خودش کار ساختمانی می کرد، هم سرش معلم بود و با سه دختربچه شان سال ها دیوار به دیوار هم زندگی می کردیم. از آن مسیحی های دوآتشه بودند که بچه هایش به وقت عید پاک، تمام جلوی خانه مان را با گچ رنگی پیام های مذهبی و دعوت می نوشتند. رابطه مان با هم خوب بود. مخصوصا از وقتی دخترک به دنیا آمد، بیشتر باهم رفت و آمد کردیم. یک بار آن سال های اول پرسید مراسمتان مربوط به رمضان است؟ کانادایی ها رمضان را خوب می شناسند. به خاطر سیاست چندفرهنگی دولت، با شروع ماه مبارک، شبکه های مختلف رادیو و تلویزیون برنامه های خاص معرفی مراسم رمضان اجرا می کنند و فروشگاه ها برای شروع ماه رمضان محصولات کشورهای عربی و ترک را بیشتر می آورند و تخفیف های خوب می زنند؛ انواع نان ها و شیرینی ها و خرماها و چیزهای مرتبط دیگر. خلاصه که اگر مناسک مسلمانی را بخواهند اسم ببرند گمانم نماز و روزه را بلد باشند. گفتم نه مربوط به بزرگ داشت یکی از نوادگان پیامبر است، امام سوم شیعیان؛ مذهبی هایشان مفهوم امام را هم به خاطر نماز جماعت بلدند. گفت تعجب می کنم این همه ماشین توی کوچه پارک می شود ولی هیچ سر و صدایی از خانه بیرون نمی آید. گفتم مجلس اندوه ا ست. کمی برایش توضیح دادم. یک بار هم یکی از روزهای وسط دهه نشسته بودم تندتند مقاله ای که باید چند روز بعد، سر کلاس جامعه شناسی دین ارائه می کردم را آماده می کردم. تمام تیر تخته ها را جمع کرده بودیم در اتاق های بالا و جای نشستن نبود مگر سر میز آشپزخانه که هیچ وقت از بشقاب های خرما و سینی های حلوا و جعبه ها بیسکوئیت نذری خالی نمی شد. زنگ در را که زدند فکر کردم کسی از دوستان خودمان است. شاید قرار بوده سبزی ای، عدسی، پیازداغی، برنج خشکی، میوه ای چیزی برای شب بیاورد که من یادم نبوده، شاید هم ظرف های یک بار مصرف را آورده اند، شاید هم کسی قابلمه بزرگه را نیاز دارد برای سوپ و آش چند شب دیگر. هیچ کدام نبود. پست چی بود؛ کتاب هایی که سفارش داده بودم را آورده بود. تحویل گرفتم و رسیدش را امضا کردم ولی نمی رفت. ایستاده بود به کتیبه ی عمودی وصل به در نگاه می کرد و رویش دست می کشید؛ از همان کتیبه مشکی های چاپی معمولی که چند بیت شعر محتشم رویش است. گفت این ها را خودت درست کرده ای. گفتم نه. گفت چقدر جالب است خطش. پرسید کدام الفباست؟ برایش توضیح دادم. عاقله مرد سفیدپوستی بود. در را بازتر کردم بهش پرچم های مخمل و کتیبه های سفید حاشیه ی دیوار را نشان دادم. گفتم مراسم مذهبی داریم این چند شب و تزئینات مربوط به آن است. گفت تا به حال همچین تزئینی ندیده ام. خداحافظی کردیم. سرما و برف و بوران ماه های دسامبر و ژانویه ی شرق کانادا، مراسم ما را هم تحت تاثیر می گذاشت. مخصوصا برای رفت و آمد و انجام خرید ها و حتی نصب سیاهی ها. گاهی این قدر هوا سرد می شد که پرچم های بیرون خانه با هیچ چسبی روی دیوار بند نمی شدند و هیچ میخی هم در چوب ها فرو نمی رفت. هر روز یک ساعت قبل از شروع مراسم، گروه اجرایی می آمدند برای تنظیم کارها و سروسامان دادن به خانه. یکی از آن روزهای خیلی سرد، در را که باز کردم سوز منفی سی رفت زیر پلک هام و اشک هام تندتند سرازیر شد. دو نفر داشتند پرچم به مجلس عزای امام حسین خوش آمدید را جلوی در ورودی نصب می کردند. سردی هوا چسبندگی چسبشان را از بین می برد. سنگ های دیوارها همه یخ زده بودند و رنگ طوسی شان سفید سفید شده بود. رفته بودند طناب زرد رنگی پیدا کرده بودند از ته انباری که گوشه های پرچم را گره بزنند به نرده های پنجره. ولی دست هایشان را هم نمی توانستند از دست کش های کلفتشان در بیاورند که بتوانند گره را محکم کنند. یک بار گره می زدند تا به آن سر می رسیدند باد می زد گره باز می شد، دوباره از اول. کارشان که تمام شد نوبت این بود که چند ماشین بشوند بروند کسانی که می خواستند بیایند مراسم را سوار کنند و بیاورند، گاهی چندین بار می رفتند و آدم ها را از دانشگاه و جاهای دیگر سوار می کردند و می آورند. از همان روزهای اول شروع هیئت، فایل آن لاینی درست می کردیم برای کسانی که ماشین داشتند و می توانستند برای رفت و آمد کمک کنند. فایل های دیگر هم درست می کردیم. یکی برای مواد غذایی و شام ها و نذری ها. یکی برای سخنران ها و مداحی ها و نوبت های هرشبشان، یکی برای نذری های نقدی که با شروع مراسم از افراد مختلف می رسید و تمامی نداشت. هر سال مراسم را با زیر ده دلار شروع می کردیم، تا آخر دهه آن قدر پول نذری می رسید که نمی دانستیم چه طور خرجش کنیم. نه سخنران هایمان پاکت قبول می کردند نه اجازه می دادند حتی خرج رفت و آمدشان را حساب کنیم، گاهی شام مجلس را هم خودشان تقبل می کردند. آن هایی که شام های نذری را در خانه هایشان درست می کردند هم طبعا حاضر نمی شدند پول مواد مصرف شده را حساب کنند. چند سال نذری های نقدی را جمع کردیم برای هیئت سیستم صوتی خریدیم و آن سیستم چوبی ۱۰۰ ساله که سیم هایش جا به جا کنده شده بود را رد کردیم رفت. از بین همه ی اتفافاتی که در هیئت در جریان بود، آشپزخانه دل چسب ترین حال را از آن خودش می کرد. بی ادعاترین افراد گروه اجرایی، کنار سماور چای می ریختند و سر دیگ هایی که قل قل شان بوی غذای نذری را تا هفت کوچه آن طرف تر می برد می ایستادند و ریزریز گریه می کردند. اتفاق آن غذا و عطر و طعمش نبود، اتفاق آن هم دلی ای بود که غربت را می زدود و حال و هوای روضه های دنج و محلی ایران را برایمان زنده می کرد. همه ی مدیریت مراسم سر همان دیگ ها اتفاق می افتاد، حین هم زدن عدسی و آش جوی شب های اول تا جاانداختن قرمه سبزی و قیمه ی ظهر عاشورا. سخت بود بدون امکانات هیئتی برای آن تعداد غذا پختن ولی خانم ها همت می کردند و هر کس گوشه ای از کار را برعهده می گرفت. برنج ها را پیمانه پیمانه هر کس در خانه اش دم می کرد و می آورد. برای خورشت ها از روزهای قبل گروهی می آمدند خانه ی ما که کمک کنند در درست کردن پیازداغ و تفت دادن گوشت و سرخ کردن سبزی و باقی کارها. دو قابلمه ی ۴۰ نفره ی روحی را به زور در چمدان هایمان برگشتنه از سفر ایران جا داده بودیم و آورده بودیم که کارمان را راه می انداخت. گاهی هم کسی بانی می شد از رستوران های ایرانی یا عرب غذا می آوردند، شب های عاشورا معمولا. غذا را همان جا روی زمین آشپزخانه ظرف می کردیم. هر شب لیست می نوشتیم که چه کسی کجا و چه کاری می کند. یکی ظرف ها را می چیند، یکی برنج می کشد، یکی خورشت، یکی ته دیگ، یکی در ظرف را می بست و شماره می زد که تعداد دستمان باشد و غذا کم نیاید. ظرف های بچه ها را کوچک تر می کشیدیم. رویش ستاره می زدیم و اول پخش می کردیم. مراسم که تمام می شد، باز گروه اجرایی تا دیر وقت می ایستادند به تمیز کردن و مرتب کردن خانه. آقایان می آمدند دیگ های بزرگ را می شستند و همه ی طبقه ها را جارو می کردیم و برگه های زیارت عاشورای پرینت شده را دسته می کردیم می گذاشتیم روی طبقه ی اول کتاب خانه و کنار سبد مهرها. سیاهی ها و کتیبه های کج و آویزان را باز منظم وصل می کردیم. زمین ها را می شستیم و آشپزخانه را برق می انداختیم تا فردا شب. این ها و خیلی بیش از این ها تصاویر نامیرا و فراموش نشدنی ست برای ما ای که سال هاست از فضای مراسم ماه محرم ایران دوریم. همین دور هم جمع شدن های نامتناسب با محیطی که زندگی روزمره مان درش جریان دارد و ذکر امام حسین، آن نقطه ی اعجاز انگیز زنده نگه داشتن دل هایمان است. یادم نمی رود شبی از همان شب های هیئت سخنران با این روایت مجلس را شروع کرد مَنْ أَرَادَ اللَّهُ بِهِ الْخَيْرَ قَذَفَ فِي قَلْبِهِ حُبَّ الْحُسَيْنِ وَ حُبَّ زِيَارَتِهِ* و من گوشه ی دفتر یاداشتم نوشتم کاش تمام قصه ی ما همین باشد.