پایگاه اطلاع رسانی دعبل خزاعی 11 بهمن 1396 ساعت 11:18 http://deabel.org/vdcgwn9w.ak9xt4prra.html -------------------------------------------------- عنوان : چرا زمان دقیق شهادت دختر پیامبر (س) مشخص نیست؟ -------------------------------------------------- باوجوداینکه علمای شیعه و سنی به خاطر شرایط خاص روزهای پس از رحلت پیامبر اکرم صلی‌الله علیه و آله و شهادت و تدفین مخفیانه و شبانه حضرت زهرا سلام‌الله علیها روایت‌های مختلفی از تاریخ شهادت آن حضرت ذکر کرده‌اند؛ اما شاید بتوان گفت بزرگ‌ترین دلیل این اختلاف، شیوه نگارش و رسم‌الخط خاص آن زمان بوده است. متن : شهادت غریبانه حضرت زهرا سلام الله علیها در فاصله کمی از رحلت پدر گرامی شان اتفاق افتاده است؛ اما تاریخ دقیق شهادت ایشان در میان روایت های مورخان متفاوت است. منابع مختلف، تاریخ های متفاوتی را برای این روز اعلام کرده اند. ابوالفرج اصفهانی در اثر خود به نام مقاتل الطالبین، روایات متفاوت از مدت زمان حیات فاطمه زهرا سلام الله علیها بعد از وفات پیامبر صلی الله علیه و آله را برمی شمرد. او اشاره می کند که در منابع مختلف، کمترین زمان ذکرشده در این رابطه ۴۰ روز و بیشترین زمان هشت ماه است. با توجه به رحلت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله در بیست و هشتم صفر، بنا به روایت هفتادوپنج روز، در مورخه سیزدهم تا پانزدهم جمادی الاول، شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها است و این ایام را فاطمیه اوّل می خوانند؛ اما بنا به روایت نودوپنج روز، شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها در سوم تا پنجم جمادی الثانی است و این ایام را فاطمیه دوم می خوانند؛ بنابراین؛ ایام فاطمیه جمعاً ۶ روز می باشد، ۳ روز در ماه جمادی الاول و ۳ روز در ماه جمادی الثانی. فاطمیه اول از ۱۳ تا ۱۵ جمادی الاول است و فاطمیه دوم از سوم تا پنجم جمادی الثانی می باشد. این اختلاف روایات حتی در تقویم رسمی کشور نیز ثبت شده است؛ به نحوی که شیعیان عموماً دو روز را در سال به عزاداری ام ابیها می نشینند. البته مبهم بودن تاریخ تولد و تاریخ وفات اختصاص به حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها و سایر امامان علیهم السلام، مبهم بودن تاریخ تولد و تاریخ وفات اختصاص به حضرت صدیقه طاهره سلام الله علیها و سایر امامان علیهم السلام، ندارد، بلکه خیلی از شخصیت های دیگر نیز این گونه می باشند، مثلاً درباره تاریخ تولد و وفات پیامبران و همین طور شخصیت هایی دیگر نیز این ابهام وجود دارد. ندارد، بلکه خیلی از شخصیت های دیگر نیز این گونه می باشند، مثلاً درباره تاریخ تولد و وفات پیامبران و همین طور شخصیت هایی دیگر نیز این ابهام وجود دارد. ازجمله تاریخ ولادت رسول خدا که اهل سنت ۱۲ ربیع الاول، ولی شیعیان تاریخ ولادت حضرت را هفدهم ربیع الاول می دانند. تاریخ زندگینامه امامان هم از این امر مستثنا نیست. کدام روایت صحیح است؟ در رابطه با نظر شیعه درباره ی این تاریخ، روایات صحیحی از ائمه ی اطهار ذکرشده است. ابوالفرج اصفهانی مبنای عقیده ی خود را حدیثی از امام باقر علیه السلام قرار داده است که می فرماید: زمان رحلت صدیقه کبری سلام الله علیها سه ماه بعد از رحلت پیامبر مکرم اسلام صلی الله علیه و آله بود. همچنین مرحوم طبری در کتاب دلایل الامامه روایاتی از حضرت امام صادق علیه السلام نقل می کند که حضرت می فرماید: حضرت صدیقه طاهره علیها سلام در ماه جمادی الآخر روز سه شنبه، سه روز از ماه گذشته در سال یازده هجری از دنیا رفتند؛ بنابراین روایات، زمان وفات صدیقه کبری، 95 روز بعد از رحلت پیامبر دانسته شده است. اما روایات دیگری در منابع هست که این زمان را بیست روز کمتر و 75 روز می داند. مرحوم کلینی در کتاب خود روایتی از امام صادق علیه السلام نقل کرده است که می فرماید: توقف فاطمه سلام الله علیها در این دنیا پس از پدر گرامی اش ۷۵ روز بود. علت اختلاف ها در زمان شهادت چیست؟ در این مورد می توان به چند عامل اشاره کرد که البته هرکدام از این موارد، نیاز به بحث تفصیلی و مجزایی دارد ولی ما به همین مقدار کوتاه بسنده می کنیم: 1- یکی از علل ابهام تاریخ ولادت و شهادت امامان علیه السلام، این است که در آن زمان وسایل ثبت و ضبط ـ مثل امروز ـ وجود نداشت تا به طور دقیق این مسائل را تدوین و ثبت کنند. با نبود اداره ی ثبت بعد از گذشت یک نسل، تاریخ از بین می رود و طبیعی است که به فراموشی سپرده شود. 2- باوجوداینکه علمای شیعه و سنی به خاطر شرایط خاص روزهای پس از رحلت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و شهادت و تدفین مخفیانه و شبانه حضرت زهرا سلام الله علیها روایت های مختلفی از تاریخ کی از علل ابهام تاریخ ولادت و شهادت امامان علیه السلام، این است که در آن زمان وسایل ثبت و ضبط ـ مثل امروز ـ وجود نداشت تا به طور دقیق این مسائل را تدوین و ثبت کنند. با نبود اداره ی ثبت بعد از گذشت یک نسل، تاریخ از بین می رود و طبیعی است که به فراموشی سپرده شود. شهادت آن حضرت ذکر کرده اند؛ اما شاید بتوان گفت بزرگ ترین دلیل این اختلاف، شیوه نگارش و رسم الخط خاص آن زمان بوده است. در عرف، به دهه دوم جمادی الاول، از دهم تا بیستم جمادی الاول که بنا بر قول ۷۵ روز، شهادت آن بانوی بزرگوار در آن واقع شده است دهه فاطمیه اول و به دهه اول جمادی الثانی از اول تا دهم جمادی الثانی که طبق قول ۹۵ روز، شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها در آن واقع شده است، دهه فاطمیه دوم گفته می شود. در نوشته های عربی قدیم از نقطه استفاده نمی شده است و کلیه ی حروف دارای نقطه نبودند، به همین خاطر اعداد هفتاد(سبعون) و نود (تسعون) در زبان عربی مانند هم نوشته می شده است که برای تاریخ نویسان دوره های بعد قابل تشخیص از هم نبوده است. بااین حال به نظر می رسد بر اساس روایت های مختلف مورخان شیعه، احتمال شهادت حضرت زهرا سلام الله علیها در فاطمیه دوم یعنی ۹۵ روز پس از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله بیشتر باشد. هرچند علما و بزرگان دینی توصیه به پاسداشت و عزاداری در هردو تاریخ داشته اند. 3- در آن زمان شخصیت نگاری چندان موردتوجه نبود، حال اینکه امروزه شخصیت نگاری از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد تا جایی که بعضی اشخاص، شخصیت نگاری را حرفه ی خود قرار داده اند و کتاب های مفصلی نیز در این رابطه نگاشته شده است. 4- در طول تاریخ برخی از حوادث مربوط به امامان دستخوش تحولات گردیده است، بدین معنا که برخی نمی گذاشتند تاریخ زندگی امامان به طور شفاف در تاریخ ثبت گردد. البته علت منع از نقل تاریخ زندگانی ائمه سلام الله علیهم اجمعین، کاملاً واضح است. این منع، انگیزه ی سیاسی داشته است. حتی از عزاداری برای ائمه نیز در برخی از عصرها جلوگیری به عمل آمده است. لذا وقتی حضرت زهرا سلام الله علیها در شهادت پدر بزرگوارشان رسول اکرم صلی الله علیه و آله، گریه می کردند، خلفای جور، آن حضرت را از گریه و عزاداری منع کردند. چون می دانستند گریه های حضرت صدیقه سلام الله علیها، ماهیت شوم آن ها را آشکار خواهد کرد. البته می توان گفت، اصل عزاداری در جامعه ی عرب، امر ر نوشته های عربی قدیم از نقطه استفاده نمی شده است و کلیه ی حروف دارای نقطه نبودند، به همین خاطر اعداد هفتاد(سبعون) و نود (تسعون) در زبان عربی مانند هم نوشته می شده است که برای تاریخ نویسان دوره های بعد قابل تشخیص از هم نبوده است. مرسومی نبوده است. کما اینکه الآن هم در کشورهای عربی که شیعه نیستند، عزاداری در کار نیست. لذا حضرت صادق علیه السلام در روایت های زیادی تأکید بر عزاداری بر وجود مقدس اباعبدالله الحسین علیه السلام می کنند. معلوم می شود مسئله ی عزاداری بر سیدالشهدا علیه السلام، یا نبوده و یا بسیار کمرنگ بوده که حضرت تأکید بر انجام آن می کردند. وقتی مسئله ی عزاداری و مجلس ختم و امثال ذلک در کار نباشد، به طور طبیعی، تاریخ و شهادت اهل بیت علیهم السلام، از یادها خواهد رفت و البته به طریق اولی، تاریخ موالید اهل بیت علیهم السلام هم به فراموشی سپرده خواهد شد. 5- از سوی دیگر برخی از آثار و منابع که ممکن است، تاریخ ولادت و شهادت امامان در آن ها ثبت و ضبط شده بود، از بین رفته و در اختیار ما نباشد. چون بسیاری از کتب شیعه در آتش سوخت و خاکستر شد. 6- یکی دیگر از علل اختلاف در نقل های تاریخی اختلاف در وجود روزشمارهای مختلف است. مثلاً بعضی از مورخین برحسب ماه شمسی و برخی برحسب ماه قمری و برخی برحسب ماه میلادی و برخی برحسب ماه های رومی، تاریخ نگاری کرده اند. لذا این اختلاف در نحوه تاریخ نگاری، موجب ایجاد نقل های تاریخی مختلف شده است. 7- از دیگر علل اختلاف در نقل های تاریخی می توان به وجود کذابین در هر عصر اشاره کرد کما اینکه در روایتی از امام معصوم علیه السلام واردشده که در زمان هرکدام از ما اهل بیت، یک کذاب وجود داشته که جعل کذب می کرده است؛ و هیچ بعدی ندارد که کذابین در مورد تاریخ ولادت و شهادت اهل بیت علیهم السلام هم جعل روایت کنند و دروغ پردازی کنند. ولی درعین حال تاریخ زندگی امامان ما نسبت به بعضی از شخصیت ها دیگر روشن و شفاف تر است. بیشتر علمای شیعه درباره یک قول مربوط تاریخ تولد و شهادت امامان اتفاق نظر دارند، یعنی یک قول از شهرت بیشتری برخوردار می باشد. البته در این زمینه جای کار وجود دارد و می توان این نقل های تاریخی را جمع آوری و به گونه ای باهم جمع کرد کما اینکه فقهای ما روایات متعارض باب احکام را جمع آوری و به گونه ای باهم سازش داده اند.