پایگاه اطلاع رسانی دعبل خزاعی - پربيننده ترين عناوين انديشه :: نسخه کامل http://deabel.org/vsnhtmynd31g2.ft2.html Sat, 20 Jan 2018 14:30:19 GMT استوديو خبر (سيستم جامع انتشار خبر و اتوماسيون هيئت تحريريه) نسخه 3.0 http://deabel.org/skins/default/fa/ch01_newsfeed_logo.gif پایگاه اطلاع رسانی دعبل خزاعی http://deabel.org/ 100 70 fa نقل و نشر مطالب با ذکر نام پایگاه اطلاع رسانی دعبل خزاعی آزاد است. Sat, 20 Jan 2018 14:30:19 GMT انديشه 60 باید زیبایی های عاشورا به درستی برای جهانیان تبیین شود http://deabel.org/vgle.f8zbjh8nz2zibjj9r..html به گزارش خیمه، در آخرین نشست از سلسله نشست های عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعین که از سوی مرکز مطالعات راهبردی خیمه در مجتمع فرهنگی شهید فهمیده قم برگزار شد، ابتدا میزگردی با حضور اسفندیاری، روان بخش و خسرو پناه از محقق، پژوهشگر و از اساتید حوزه و دانشگاه برگزار شد. محمد اسفندیاری در این میزگرد گفت: توجه به اسلام و مقتضیات زمان علی رغم این که درصد سال گذشته به طور گسترده مورد توجه بوده است اما گذشتگان نیز به این نکته توجه داشتند و حتی در ادیان هم توجه به نیازهای هر زمان مورد بحث بوده است. وی افزود: باید در معرفی امام حسین(ع) و قیام آن حضرت نیز به مقتضیات و نیازهای عصرحاضر توجه داشته باشیم و ارزش های موجود در قیام عاشورا را به مردم عصر خویش معرفی کنیم. این محقق و نویسنده در بخش دیگری از سخنان خود گفت: نزاع بین امام حسین(ع) و یزید نزاع بین شیعه و سنی نبود بلکه نزاع بین کفر و دین و عدل و ظلم بود که باید برای معرفی آن حضرت و قیام عاشورا به مسلمانان و غیر مسلمانان از این دو نکته استفاده کنیم. وی خاطر نشان کرد: پرچم امام حسین(ع) اختصاص به شیعه ندارد بلکه هر آزاده ای در دنیا می تواند این پرچم را به دست گیرد زیرا ظلم ستیزی و عدالت طلبی از شاخصه های این قیام است که موضوع مورد علاقه بشریت است. اسفندیاری با بیان این که باید در محافل دنیا زیبایی های عاشورا را مطرح کنیم گفت: عاشورا دارای دو صفحه است یکی سیاه و دیگری سفید که متاسفانه تنها به صفحه سیاه آن که قهرمانش منفیش یزید است پرداخته شده است و این بدان خاطر است در عزاداری ها مردم جنایات را بدانند و بر مظلومیت ها گریه کنند. وی یکی از بزرگترین زیبایی های عاشورا را حضرت زینب(س) دانست و گفت: باید به زیبایی های صفحه سفید عاشورا توجه کنیم و به جهانیان معرفی کنیم که کمتر به آن توجه شده است. این عاشورا پژوه گفت: در خصوص معرفی عاشورا و قیام امام حسین(ع) به دنیا بسیار کم کار کردیم با که بر ما لازم است با توجه به شان آن حضرت گامی فراتر پیش گذاریم. دشمن درصدد معرفی قمه زنی به عنوان نماد شیعه است عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی نیز در ادامه این میز گرد گفت: امام حسین (ع)به زمان خاصی در تاریخ تعلق ندارد، بلکه آن حضرت متعلق به همه عصرهاست. حجت الاسلام و المسلمین قاسم روان بخش، افزود: قیام امام حسین و تاثیرات این قیام از گذشته تا اکنون ادامه داشته و تا ظهور امام عصر(عج) و تا برپایی قیامت ادامه خواهد داشت. وی خاطر نشان کرد: امام حسین(ع) نقش بسزایی در توجه مردم به ارزش های اسلامی، دین و باورهای دینی دارد. وی با اشاره به گذشت بیش از 13 قرن از قیام عاشورا گفت: تاثیرات این قیام هنوز ادامه دارد و وجدان های پاک را مجذوب خود می کند و هر ساله تازه تر از گذشته می شود. روان بخش افزود: امروز حادثه عاشورا و کربلا از مرزهای کشور شیعی ایران فراتر رفته و کشورهای اسلامی غیر شیعی نیز به دنبال الگوی گیری از امام حسین(ع) هستند و حتی توجه کشورهای غیر اسلامی نیز به امام حسین (ع)و قیام ایشان معطوف شده است. وی ظلم ستیزی، عدالت طلبی، حق طلبی، آزادی خواهی، اصلاح طلبی به معنی واقعی از جمله شاخصه های قیام امام حسین(ع) برشمرد و گفت: امروز نه تنها عدالت طلبان، ظلم ستیزان و اصلاح طلبان واقعی جهان از قیام عاشورا بهره مند شدند بلکه هر کس از زاویه دید خود برداشت هایی از این قیام عظیم می نماید. عضو هیئت علمی موسسه آموزشی و پژوهی امام خمینی تاکید کرد: اگر جاذبه های امام حسین (ع)به درستی معرفی شود جوانان جهان را به خود مجذوب می کند و این وظیفه ماست که این جریان را به دنیا معرفی کنیم که جرقه های این امر در دولت جدید زده شده است و زمینه هایی برای معرفی صحیح امام حسین (ع)به جهانیان فراهم شده است. حجت الاسلام روانبخش با اشاره به تاکید ائمه بر برپایی مجالس عزای امام حسین(ع) گفت: تکرار عزاداری هر ساله سبب انتقال فرهنگ عاشورا در بین نسل ها می شود که آثار خویش را نیز به جای می گذارد. وی افزود: انقلاب اسلامی ایران و پیروزی حزب الله لبنان برگرفته از الگوی عاشوراست که حاصل عزاداری های شیعی است. این نویسنده با بیان این که دشمن برای انحراف عزاداری ها برنامه دارد خاطر نشان کرد: دشمن تلاش می کند عزاداری هایی را که مورد تاکید ائمه بوده است به گونه ای به انحراف بکشد که در این میان نقش مداحان در جلوگیری از این تحریفات بسیار مهم است نباید محتوا و شکل عزاداری زیر سوال رود. وی از قمه زنی به عنوان نوعی تحریف در عزاداری ها یاد کرد و گفت: دشمن با استفاده از رسانه های گروهی درصدد است قمه زنی را به عنوان نماد شیعی معرفی و از آن در جهت تخریب شیعه استفاده می کند. روان بخش افزود: دشمن تلاش با استفاده از زیبایی و جمال عزاداری آن را تخریب کنند و وظیفه ماست که عزاداری سنتی را با جلوه های زیبای آن بدون تحریف به مردم دنیا معرفی کنیم. قمه زنی برگرفته از سبک عزاداری مسیحیت است حجت الاسلام عبدالحسین خسرو پناه، استاد حوزه و دانشگاه در ادامه این میز گرد گفت: برای تطبیق پیام امام حسین (ع)در عصر حاضر با ید یک گام جلوتر رویم و روش شناسی معرفت حسینی را انجام دهیم. وی با بیان این که امام حسین (ع)حقیقتی بود که در قرن های گذشته قیام کرد افزود: با توجه به این که در عصر حاضر با انواع و اقسام تحولات روبرو هستیم باید روش شناسی قیام امام حسین(ع) را با مقتضیات زمان بسنجیم. وی افزود: باید روش شناسی شناخت امام حسین (ع)را بدانیم و با چگونگی تطبیق آن با مقتضیات زمان تطبیق آشنا شویم. وی با بیان این باید امام حسین (ع)را در کل ساختار اسلام بشناسیم و مورد بررسی قرار دهیم اظهار داشت: حسین (ع)جزیی از کل اسلام است و اگر ایشان از کل ساختار اسلام جدا شود آن حضرت را به درستی نشناختیم. وی ادامه داد: باید اهداف قیام امام حسین(ع) را بشناسیم و با مقتضیات زمان تطبیق دهیم ودرس های بشتری از آن بیاوزیم. وی افزود: اگر روش شناسی پذیرفته شود می توان در نحوه عزاداری ها نیز تجزیه وتحلیل عمیق تری داشته باشیم. حجت الاسلام خسرو پناه قمه زنی و تیغ زنی را الگوهایی برگرفته از سبک عزاداری های مسیحیت دانست و گفت: متاسفانه این الگوها در فرهنگ عزاداری ما به سنت تبدیل شده است. وی خاطر نشان کرد: اگر ما هدف از قیام عاشورا را در عزاداری ها در نظر بگیریم می توانیم برخی از انحاء عزاداری جدید را بیاوریم که با اهداف قیام منافات نداشته باشد. وی گفت: در دنیایی امروز نباید مکاتب را با قیام امام حسین(ع) تطبیق دهیم بلکه باید پرسش های جدید را از مکاتب مختلف گرفته و بر مکتب امام حسین (ع)عرضه کنیم و جواب بگیریم. جنگ بین قبیله حق و باطل پایان نیافته است محمد مهدی جعفری، استاد دانشگاه شیراز و مفسر نهج البلاغه نیز آخرین سخنران آخرین نشست از سلسله نشست های عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعین بود که طی سخنانی اظهار داشت: سخن گفتن در خصوص امام حسین (ع)و عاشورا از مسایل سهل است زیرا از مسایلی است که با تاریخ، فرهنگ و آداب و رسوم ما توام شده است هرگز هم از این زندگی بیرون نخواهد رفت و انشاالله تا انسانیت باقی است این مظهر انسانیت و آزادگی از یادها نخواهد رفت. وی افزود: اما با گذشت زمانی طولانی از این قیام، عاشورا با مسایل مختلفی آمیخته است و باید بکوشیم آن چه حقیقت است از میان غیر حقیقت ها و باطل ها و آنچه شایسته این قیام بزرگ نیست بیرون بیاوریم. این استاد دانشگاه در ادامه با اشاره به چگونگی ورود اسلام به عربستان و نجات بشر جاهلی توسط پیامبر اکرم، شکستن سنت ها، ایجاد وحدت و از بین بردن فرهنگ قبیله ای را از جمله دست آوردهای آن حضرت معرفی کرد. وی به چگونگی غصب مقام خلافت امام علی (ع) بعد از پیامبر اکرم اشاره کرد و گفت: بازگشت به فرهنگ قبیله ای بعد از رحلت پیامبر نمودار شد و خلفا نیز دانسته و یا ندانسته تمام برنامه های پیامبر(ص) را برهم زدند. جعفری به تحلیل دوران امامت امام علی(ع) و امام حسن(ع) پرداخت و گفت: در دوران امام حسن (ع)معاویه ای به گونه ای عمل کرد که مردم نمی توانستند حق و باطل را از هم تمیز دهند که امام حسن(ع) با برنامه ای حکیمانه موضع افشاگری و آشکاری حق بر مردم را در پیش گرفت. وی گفت: بعد از امام حسن(ع)، امام حسین(ع) جای تامل ندید و برای اصلاح و احیا دین جدش و افشای باطل دست به قیام زد. استاد دانشگاه شیراز افزود: یزید نیز که کینه اسلام را در دل دارد و حسین(ع) را نماینده اسلام می داند و می خواهد اسلام را ریشه کن کند که در نهایت امام حسین (ع)به شهادت می رسد. وی گفت: باید سخنان امام حسین(ع) و اقدامات ایشان به صورت فیلم و کتاب برای کودکان، نوجوانان، جوانان به زبان های خارجی ارائه شود. جعفری در ادامه به تحولات اسلام و شیعه در طول تاریخ بعد از قیام عاشورا پرداخت و دوران آل بویه را دوران خردگرایی، آزاد اندیشی و دوران زرین فرهنگ شیعی معرفی کرد. وی همچنین گفت: در دوران صفوی نیز بر خلاف تصور این که شیعه ناب حاکم می شود متاسفانه ظاهر گرایی عزاداری های سنتی و تعزیه داری به سبک مسحیت رونق گرفت. این محقق و نویسنده افزایش قمه زنی را در دوره قاجاریه دانست و گفت: علمای مشروطه خواه نیز با الهام از عاشورا و شعار آزادی خواهی، عدالت خواهی و ظلم ستیزی قیام مشروطه را به پا داشتند. وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: باید تمام تلاش ها صرف بیان زیبایی فرهنگ عاشورا شود زیرا این فرهنگ نماینده شیعه، قرآن و اسلام است. جعفری با اشاره به انحرافات ایجاد شده در فرهنگ عاشورا مخصوصا در نحوه عزاداری ها گفت: نه اسلام می میرد نه تشیع و نه نهضت حسینی منتها در طول تاریخ خسوف و کسوف و ضعف و قدرت دارد. وی تاکید کرد: وظیفه ما همیشه تاریخ است که آن نقاط ضعف را آگاهانه و متناسب با زمان برای مردم تشریح کنیم تا مردم آگاه شوند و عزاداری ها اصلاح شود. استاد دانشگاه شیراز گفت: باید در عزاداری ها حد معمول و منتطقی رعایت شود و در مجالس روضه خوانی اهداف قیام امام حسین (ع)بیان شود تا انشاالله این نهضت تا قیامت ادامه داشته باشد. وی در بخش دیگری از سخنان خود با بیان این که حسین به عنوان بنی هاشم با یزید به عنوان بنی امیه نجنگید خاطر نشان کرد: امام حسین(ع) به عنوان قبیله حق با قبیله باطل جنگید . جعفری در پایان با اشاره به پرچم سرخ گنبد امام حسین(ع)، جنگ بین قبیله حق و باطل پایان یافته ندانست و گفت: پرچم سرخ برگنبد امام حسین(ع) و در راس قبیله حق در اهتزاز است تا صاحب اصلی بیاید و انتقام خون حسین را از قبیله باطل بگیرد و آن وقت آن پرچم بازهم سبز خواهد شد. ]]> انديشه Mon, 03 Mar 2008 06:36:32 GMT http://deabel.org/vgle.f8zbjh8nz2zibjj9r..html از مخاطبین فعال این سلسله نشست ها تجلیل شد http://deabel.org/vgld.50f2yt0kzhf62yyal..html به گزارش خیمه، سلسله نشست های عاشورا پژوهی، چهل منزل تا اربعین به کار خود پایان داد. بر اساس این گزارش در آخرین نشست این سلسله نشست ها میزگردی با عنوان پیام های امام حسین و مقتضیات زمان با حضور اسفندیاری، خسرو پناه و روانبخش از محققین و اساتید حوزه و دانشگاه برگزار شد. همچنین محمد مهدی جعفری از اساتید دانشگاه شیراز و مفسر نهج البلاغه آخرین سخنران این سلسله نشست ها بود. در پایان آخرین نشست از مخاطبین این نشست ها که حضوری فعال در مجموعه چهل منزل نشست داشتند با اهدا هدایای تجلیل شد. ]]> انديشه Mon, 03 Mar 2008 06:50:40 GMT http://deabel.org/vgld.50f2yt0kzhf62yyal..html سيزدهمين نشست عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعين برگزار شد http://deabel.org/vgleeo8z.jh8xojrbbz9ij.2.html اندیشه - جلال بیطرفان: سیزدهمین نشست از دوره دوم نشست‌های عاشورا‌پژوهی «چهل منزل تا اربعين» با عنوان «تبلیغ سنتی و بایسته‌های امروز» با سخنرانی حجت الاسلام والمسلمين محمد آل‌طه از خطبای برجسته از سوی مركز مطالعات راهبردی خيمه در قم برگزار شد.حجت‌الاسلام والمسلمين آل طه در اين نشست كه به منظور تجليل از سال‌ها خدمات ارزنده وی در عرصه منبر و خطابه برگزار شد با مثبت ارزيابی كردن ايجاد دانشكده عاشورا‌پژوهی اظهار داشت: «شكی نيست كه ما هر چه داريم از وجود مقدس امام حسين(ع) است و اگر قيام امام حسين(ع) نبود و ذات حسينی دست به قيام نمی‌زد احكام دين بعد از رسول خدا(ص) دوام نمی‌آورد.» اين واعظ برجسته با اشاره به اين حديث نبوی «حسين(ع) منی،‌انا من حسينی» تاکید کرد: «حقيقت و شخصيت امام حسين(ع) آنقدر عظيم است كه پيامبر(ص) درباره اين سلاله پاكش اين گونه می‌فرمايند.» وی در بخش ديگری از سخنان خود افزود: «امام حسين(ع) فرزند فاطمه‌ای(س) است كه حضرت محمد(ص) ايشان را ام‌ابيها می‌خواند و اين بدان معنا است كه وجود مقدس حضرت فاطمه‌(س) آمده و حقيقت پيامبر(ص) را شكل داده است.» وی با اشاره به خطبه معروف فدكيه بيان داشت: «اين خطبه چيزی جز الهامات غيبی و تاييدات الهی نيست كه بر زبان فاطمه(س) جاری شده است و نبايد آن را فدكيه بدانيم زيرا شأن فاطمه(س) بالاتر از آن است كه برای چند درخت اين خطبه قراء را بيان فرمايد.» حجت‌الاسلام والمسلمين آل طه با اشاره به آيات و استدلال‌های حضرت فاطمه(س) در خطبه فدكيه،‌ از اين خطبه به عنوان معجزه ياد كرد و گفت: «فاطمه(س) آمده تا ريشه ظلم و ستم و جاهليت را بزند و ريسمان ولايت و وصايت را محكم كند.» وی حضرت بقيه‌الله(عج) را از فرزندان حضرت فاطمه(س) نام برد و ابراز داشت: «فاطمه(س) مادر كسی است كه مصلح حقيقی جهان بشريت است و بشريت دانسته و ندانسته به انتظار آمدنش نشسته است.» این خطیب برجسته با بيان اينكه عالم از ابتدا رو به تكامل بوده است، تاكيد كرد: «البته با تكامل انسان عدالت به قهقرا رفته است و روزی مهدی(عج) فاطمه‌(س) خواهد آمد و زمين را پر و عدل و داد می‌كند و انسان را به اوج تكامل می‌رساند.» حجت‌الاسلام والمسلمين آل طه با بيان اينكه در رابطه با ظهور قائم آل محمد(عج) روايات زيادی نقل شده است تصريح كرد: «ظهور مهدی(عج) از مسلمات است، او حتما خواهد آمد و دنيا را به نور عدل و داد روشن می‌كند زيرا خلقت بدون آمدن مهدی‌(عج)تكامل نمی‌يابد.» وی در بخش ديگری از سخنان خود با اشاره به شخصيت عظيم وجود مقدس امام حسين(ع) اظهار داشت: «امام حسين(ع) درسی را به بشريت داده است كه امروز نه تنها مسلمانان و شيعه بلكه تمام انسان‌ها مرهون خدمات آن حضرت هستند.» این خطیب برجسته افزود: «اگر امام حسين(ع) قيام نمی‌كرد معلوم نبود با حكومت بنی‌اميه كه تنها عياشی را سرلوحه كار خود كرده بودند بر سر اسلام و مسلمانان و بشريت چه می‌آمد.» حجت‌الاسلام والمسلمين آل طه تاکید كرد: «آن‌ها كسانی بودند كه حتی امام حسين(ع) را در خانه امن الهی راحت نمی‌گذاشتند و در نهايت در كمال شقاوت واقعه عاشورا را به وجود آوردند.» وی با اشاره به اينكه بر خلاف تصور دشمنان با شهادت امام حسين(ع) از ياد‌ها نرفت بلكه حادثه عاشورا به درسی برای تمام بشريت تبديل شد، اظهار داشت: «امروز پس از هزار و ۴۰۰ سال ذره‌ای از ارادت مردم به حضرت سيدالشهدا(ع) كم نشده است به گونه‌ای كه با تمام مشكلاتی كه در كشور عراق وجود دارد برای زيارت آن حضرت به كربلا مشرف می‌شوند.» این خطیب برجسته در بخش ديگری از سخنان خود با اشاره به خاطره‌ای از ديدار جمعی از وعاظ و خطبا با امام خمينی(ره) در اوايل انقلاب اذعان داشت:‌ «در آن ديدار بود كه امام فرمودند محرم و صفر را زنده نگه داريد تا مملكت شما آسيب نبيند.» وی با اينكه امام بر راه‌اندازی دسته‌جات عزاداری با همان روش سنتی تاكيد داشتند ابراز داشت: «امام در آن جلسه فرمودند ما ملت گريه‌ايم و اين گريه‌ها فرياد مظلوم بر سر ظالم است.» حجت‌الاسلام والمسلمين آل طه كه خود از وعاظ و خطبای برجسته است و مورد اعتماد مراجع عظام بوده و سال‌ها در محضر اين مراجع به منبر می‌رفته است، نوكری امام حسين(ع) را از افتخارات خود دانست و گفت: مطالعه، آگاهی از تفسير، روايات، نهج‌البلاغه و تاريخ و همچنين شيوايی سخن از جمله ويژگی‌های يك واعظ خوب است. این خطیب برجسته همچنين با بيان اينكه يك واعظ بايد حد خود را در سخنرانی‌ها رعايت كند، ابراز داشت: «بايد در بالای منبر مطالبی مستند بيان شود و از بيان مطالب غير مستند كه ريشه در آيات و روايات ندارد خود‌داری كند.» وی در پايان مهم‌ترين وظيفه خطبا و وعاظ را ياری دين خدا ذكر كرد. در پايان اين نشست حجت الاسلام مرتضی وافی، مدير مركز مطالعات راهبردی خيمه و دبیر شورای عالی فرهنگی مسجد مقدس جمکران با اهدا لوح سپاسی از خدمات برجسته حجت‌الاسلام والمسلمين آل طه تقدير كرد. ]]> انديشه Sat, 07 Aug 2010 06:03:41 GMT http://deabel.org/vgleeo8z.jh8xojrbbz9ij.2.html سی و هفتمین نشست عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعین http://deabel.org/vgla.yn6k49nmw,61k445h..html به گزارش خیمه، سی و هفتمین نشست از سلسله نشست های عاشورا پژوهی "چهل منزل تا اربعین" با موضوع «نگاهی به مضامین زیارت عاشورا» با حضور دکتر سید حمید خوئی استاد دانشگاه تهران و پژوهشگر قرآن و نهج البلاغه از سوی مرکز مطالعات راهبردی خیمه در مجتمع فرهنگی شهید فهمیده قم برگزار شد. ]]> انديشه Sat, 23 Feb 2008 09:34:31 GMT http://deabel.org/vgla.yn6k49nmw,61k445h..html عکس خبری: سی امین نشست عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعین http://deabel.org/vglg.w9qrak9zxvq4raap1..html به گزارش خیمه، سی امین نشست از سلسله نشست هاي عاشورا پژوهي چهل منزل تا اربعين با موضوع "عاشورا از دیدگاه انسان شناسی" با سخنرانی محمد صادق محفوظی، رییس موسسه پژوهشی ابن سینا، دبیر کل جامعه پژوهشگران ایران  از سوی مرکز مطالعات راهبردی خیمه در مجتمع فرهنگي شهيد فهميده قم برگزار شد. ]]> انديشه Sun, 13 Jan 2008 17:22:05 GMT http://deabel.org/vglg.w9qrak9zxvq4raap1..html ::گزارش تصویری:: سی و سومین نشست عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعین http://deabel.org/vgla.yn6k49neu,61k445h..html به گزارش خیمه، سی و سومین نشست از سلسله نشست های عاشورا پژوهی "چهل منزل تا اربعین" با موضوع «نگاه چند وجهی به نهضت عاشورا» با حضور حجت الاسلام مسعود ادیب، استاد دانشگاه و عضو شورای علمی مرکز مطالعات حقوق بشر دانشگاه مفید قم از سوی مرکز مطالعات راهبردی خیمه در مجتمع فرهنگی شهید فهمیده قم برگزار شد. ]]> انديشه Thu, 31 Jan 2008 17:07:12 GMT http://deabel.org/vgla.yn6k49neu,61k445h..html چگونه به مقام قرب الهی دست یابیم http://deabel.org/vdcdfj0x.yt0no6a22y.html استاد غلامرضا اعوانی (چهره ماندگار فلسفه): عرفان از طریق بحث و تصور و تصدیق صرف قابل وصول نیست، البته می‌توان عرفان را بحثی فهمید اما دستیابی بدان تنها از این طریق ممکن نیست بلکه روش دیگری دارد و آن هم کشف و شهود و اشراق الهی است.پیامبر(ص) در تعبیری علم را نور دانستند و فرمودند که خداوند در دل هر کس که بخواهد این نور را می‌افکند. نور شدت و ضعف دارد، حتی علم بحثی هم نور ضعیفی دارد و نور قوی‌تر اشراق الهی است که با سلوک و تصفیه نفس ممکن می‌شود.در آیات قرآن کریم تزکیه نفس بسیار مهم است، ما در آیات متعددی می‌خوانیم که خداوند شرایط فلاح و رستگاری انسان را معرفی می‌کند، در یک آیه خداوند می‌فرماید: قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَکَّاها و در آیه دیگری می‌گوید: قد افلح من تزکّی.عرفان مسیری است که با تزکیه نفس به سرانجام می‌رسد و با قرآن کریم و دستورات حضرت رسول (ص) مسیرش میسر می‌شود.زمانی که انسان تزکیه نفس می‌کند به مرتبه اشراق دست می‌یابد، مثل اینکه آیینه اگر کثیف باشد چیزی را نشان نمی‌دهد و اگر هم صاف باشد همه چیز را نشان می‌دهد وجود انسان هم نظیر آیینه اسرار الهی است که اگر صیقل خورده باشد همه چیز را در خود نشان می‌دهد.ما چند نوع کشف و شهود داریم حتی علاوه بر کشفیات ملکی، صوری، صوری خیالی، حدیث نفس، کشف شیطانی هم داریم. اما مهمتر از همه کشف الهی است که از سوی خداوند ممکن می‌شود.معرفت علم بعد از جهل است به همین دلیل هم هست که خداوند را عارف نمی‌گویند چرا که خداودن علیم ازلی و ابدی است و معرفت را انسان کسب می‌کند چرا که علمش بعد از جهل حاصل می‌شود پس با این کشف الهی انسان مشاهده می‌کند که اصل و حقیقت صور عالم چیست.دستیابی به عرفان و حکمت الهی سمتی است که انسان در آن گام بر می‌دارد و حق بین و واصل به حق می‌شود، جامعیت وجود انسان به انس با خداوند است، این مقام را هیچگاه موجودات دیگری کسب نمی‌کنند.بنابراین انسان وجود جامع قرآنی دارد همین که قرآن به انسان نازل می‌شود و به هیچ موجود دیگری نازل نمی‌شود این حقایق عالم را نشان می‌دهد.نسبت انسان کامل به خداوند به مانند مردمک چشم در روایات است، انسان العین به معنای مردمک چشم است در اکثر زبان‌ها که مقالاتی نوشته شده است مردمک چشم انسان یک لغت است مثلا ما می‌گوییم مردم که هم مردم است و هم مردمک چشم.علتش هم این است که ولی کامل به مرتبه قرب نوافل رسیده و از این مرتبه هم گذشته و به مرتبه قرب فرائض دست پیدا کرده است. ]]> انديشه Sat, 05 Mar 2016 05:08:43 GMT http://deabel.org/vdcdfj0x.yt0no6a22y.html چهاردهمين نشست عاشورا پژوهي چهل منزل تا اربعين در قم برگزار شد http://deabel.org/vglfcxdy.w6djjw,iiygaw.p.html اندبشه - جلال بیطرفان: چهاردهمين نشست از دوره دوم سلسله نشست‌های عاشورا پژوهی چهل منزل تا اربعين با عنوان «رابطه شكل و معنا در حادثه عاشورا» در سالن جلسات مركز انجمن‌های علمی حوزه‌علميه قم توسط مرکز مطالعات راهبردی خیمه برگزار شد.حجت‌الاسلام والمسلمین مهراب صادق‌نیا، رئیس موسسه زبان و فرهنگ شناسی جامعه‌المصطفی العالمیه در این نشست با بیان اینكه عاشورا تنها یك حادثه تاریخی نیست، گفت: «نگاه ما به عاشورا به عنوان یك فرهنگ است كه در طول تاریخ برگِرد مجموعه‌ای از ارزش‌ها و هنجارها شكل گرفته است.»وی با تاكید بر اینكه عاشورا تنها یك اتفاق نیست، اظهار داشت: «عاشورا مجموعه‌ای از هنجارها، ارزش‌ها، باورها و معانی است كه كه برگرد یك اتفاق تاریخی شگل گرفته‌اند و از نسلی به نسل دیگر منتقل شده‌اند.»این پژوهشگر با اشاره به اینكه امروز ما میراث‌دار فرهنگ عاشورا هستیم، بیان کرد: «امروز ما نه تنها دانایان و آگاهان نسبت به یك واقعه تاریخی هستیم، بلكه میراث‌داران یك بسته فرهنگی و هنجاری به نام عاشورا هستیم.»رئیس موسسه زبان و فرهنگ‌شناسی جامعه‌المصطفی العالمیه افزود: «وقتی ما به عاشورا به دید یك فرهنگ نگاه می‌كنیم با پدیده‌ای به نام انتقال فرهنگی مواجه هستیم كه چگونه این فرهنگ باید از نسلی به نسل دیگر منتقل شود.»حجت‌الاسلام صادق‌نیا گفت: «انتقال فرهنگی برای یك فرهنگ ضرورت است زیرا اگر انتقال فرهنگی رخ ندهد آن فرهنگ هر چه هم متعالی، به مرور زمان از بین می‌رود و اصطلاحا مضمحل می‌شود.»رئیس موسسه زبان و فرهنگ‌شناسی جامعه‌المصطفی العالمیه در ادامه به تشریح نحوه انتقال فرهنگی به اشكال گوناگون پرداخت و انتقال فرهنگی را مبتنی بر پیدایش زبان دانست و افزود: «زبان عبارت است از مجموعه‌ای از نماد‌ها كه یك فرهنگ یا یك جامعه آنرا انتخاب می‌كند تا معانی فرهنگی خود را بر اساس و یا به واسطه این نماد‌ها به نسل دیگر منتقل كند.»وی الفاظ، اشكال و حركات بدنی را سه دسته اصلی نماد‌ها ذكر كرد و گفت: «در علم جامعه‌شناسی به مجموعه‌ این نماد‌ها زبان می‌گویند كه برای انتقال معنا و فرهنگ به كار می‌روند.»حجت‌الاسلام صادق‌نیا تاكید كرد: «هر فرهنگی از جمله فرهنگ غنی عاشورا برای اینكه خودش را از یك نسل به نسل دیگر منتقل كند باید این نمادها را به خدمت بگیرد تا در این كار موفق عمل كند.»وی همچنین در ادامه به ضرورت استفاده از نماد‌ها پرداخت و نمادها را برآمده از فرهنگ كلی جامعه عنوان كرد و افزود: «نمادها به جز اینكه معنا را منتقل می‌كنند باعث انسجام جامعه و انضباط اجتماعی می‌شوند.»رئیس موسسه زبان و فرهنگ‌شناسی جامعه‌المصطفی العالمیه تصریح كرد: «بر همین اساس عزاداری برای امام حسین(ع) به جز اینكه به عنوان یك نماد معنایی را منتقل می‌كند، باعث انسجام اجتماعی نیز می‌شود.»این پژوهشگر با بیان اینكه نمادها ارزش استقلالی ندارند، ابراز داشت: «نمادها ابزار و آلاتی هستند كه برای انتقال معنا استفاده می‌شوند و به محض انتقال معانی از بین می‌روند.»حجت‌الاسلام صادق‌نیا تصریح كرد: «اگر در نمادها توقف داشته باشد انتقال فرهنگی صورت نمی‌گیرد.»وی با اشاره به اینكه نماد باید با معنا سنخیت داشته باشد گفت: «عاشورا به عنوان یك فرهنگ برای اینكه از نسلی به نسل دیگر منتقل شود زبان می‌خواهد، پس ما باید عاشورا را در قالب مجموعه‌ای از نماد‌ها قرار دهیم تا انتقال فرهنگی صورت گیرد.»رئیس موسسه زبان و فرهنگ‌شناسی جامعه‌المصطفی العالمیه افزود: «ما برای انتقال فرهنگ عاشورا از نماد‌های تصویری و یا بدنی مانند سینه‌زدن، زنجیرزدن، اشك ریختن، پوشیدن یك لباس مشكی و... استفاده می‌كنیم كه همه این نماد‌ها برای انتقال معانی است.»این پژوهشگر در ادامه با بیان اینكه عاشورا پویا است چون با نمادها منتقل شده است، بیان كرد: «البته ما اجازه نداریم برای انتقال این فرهنگ غنی از هر نوع نمادی استفاده كنیم زیرا هر شكل از نماد نمی‌تواند در خدمت نهضت عاشورا باشد و معانی بلند این فرهنگ را منتقل كند.»حجت‌الاسلام صادق‌نیا تاكید كرد: «نباید تصور كنیم كه راه‌اندازی یك هیئت و یا یك دسته سینه‌زنی نهایت تعهد نسبت به عاشورا است زیرا زمانی این نماد‌ها درست به كار گرفته شده است كه معنا بلند فرهنگ عاشورا را منتقل كنند.»وی همچنین تصریح كرد: «همه نمادهایی كه ما برای انتقال فرهنگ عاشورا به كار می‌بریم باید ما را به معنا برسانند وگر نه ارزش واقعی خود را از دست می‌دهند.»صادق‌نیا تصریح کرد: تذكرات مراجع در خصوص اصلاح نمادهایی كه برای عاشورا به كار گرفته می‌شود این نكته را گوشزد می‌كند كه فاصله‌ای میان نماد و معنا در حال شكل گیری است.این پژوهشگر افزود: «باید برای پركردن فاصله میان نماد و معنا در فرهنگ عاشورا تلاش كنیم تا این ثروت بزرگ و سرمایه واقعی از بین نرود.»در پایان این نشست از این پژوهشگر و محقق تقدیر به عمل آمد.نشست‌های عاشوراپژوهی چهل منزل تا اربعین پنج‌شنبه‌ها در قم، بلوار جمهوری، كوچه شماره ۲، اولین فرعی سمت چپ، ساختمان انجمن‌های علمی حوزه برگزار می‌شود.همچنین، كلیه علاقه‌مندان به مباحث عاشوراپژوهی می‌توانند در این نشست‌ها شركت كنند و برای كسب اطلاعات بیشتر با شماره تلفن ۷۷۵۱۴۲۳-۰۲۵۱ تماس بگیرند. ]]> انديشه Sat, 14 Aug 2010 06:16:57 GMT http://deabel.org/vglfcxdy.w6djjw,iiygaw.p.html در برابر رفتار دشمنان، سیاست حسینی برگزینیم http://deabel.org/vdce.x8zbjh8zv9bij.html به گزارش خیمه، رییس مرکز تحقیقات حکومت اسلامی در این نشست که از سوي مرکز مطالعات راهبردي خيمه و با حضور پژوهشگران و محققين ديني برگزار شد، گفت : سیاست از زندگی انسان ها جدا شدنی نیست و نوع استفاده انسانها از این سیاست متفاوت است.حجت السلام و المسلمین نجف لک زائی واژه سیاست را دارای دو بعد مطلوب و نامطلوب دانست گفت: در دنیای امروز دینداران از واژه سیاست فرار می کنند. وی خاطر نشان کرد: سیاست از سه رکن قانون ، قانونگذاری و هدف اصلی تشکیل می گردد ولی محتوای آن در هر جامعه متفاوت است رییس مرکز تحقیقات حکومت اسلامی با بیان این که سیاست امام حسین (ع)، سیاست معنوی و الهی است و گفت: این دو بعد سیاست که دارای ارکان مشابه می باشند ولی معنای مشترک ندارند . وی افزود: در مقابل سیاست امام حسین (ع)، سیاست یزید وجود داشت که خود سیاست شیطانی و دروغین است.  لک زائی بیان کرد : سوره حمد تمامی حکومتها را از لحاظ سیاسی به سه دسته تقسیم می کند، دسته اول " اهدنا الصراط المستقیم " که خود سیاست الهی است و سیاست امام حسین (ع) از این نوع می باشد و در این سیاست قانون الهی پایه و قانونگذار مردم می باشند . وی افزود: دسته دوم  " غیر المغضوب علیهم " با سیاست شیطانی هستند، کسانی که در مسیر مغضوبین ( مورد غضب ) می باشند، اولین کسی که به عضویت این گروه درآمد ابلیس است و یزید هم از همین گروه است. رییس مرکز تحقیقات حکومت اسلامی خاطر نشان کرد: حکومت یزید جزء قدرتهایی بود که دروغ می گفت و می دانستند که دروغ می گویند و حق را می دانند و بر روی آن پا می گذارند و این گروه جزء سیاست شیطانی و طاغوتی قرار دارند.لک زائی اظهار داشت: گروه سوم را " والضالین " تشکیل می دهند، این گروه راه خود را گم کرده اند و اگر کسی پیدا شود راه را به آن ها نشان دهد به راه می آیند و در اصل دعوت برای این گروه است و زمانی که از حق اطلاع پیدا کنند به سوی آن می روند . رئیس پژهشکده علوم و اندیشه سیاسی، حکومت یزید را حکومتی طاغوتی خواند و بیان کرد: هدف این حکومت هر چه باشد قرب به خدا نیست .وی در ادامه بیان کرد : سیاست امام حسین ( ع ) ، سیاست اسلامی است و همه امور در این سیاست با قرب الهی است.لک زائی افزود : شیعیان و پیروان مکتب اهل بیت سیاست را قرب به خدا می دانند و این سیاست با ابزار قدرت تامین می شود به بعد ابزاری دارد و امام حسین (ع) از این قدرت ابزاری که توانائی خاصی به دارنده خود می دهد استفاده نموده و این ابزار را برای رسیدن به هدف خود که همان قرب الهی است پیمود . وی عاشورا را زنده نگهدارنده اسلام دانست و بیان کرد: بسیاری از انسانها از عزاداری محرم می ترسند و اماکن متبرکه را منفجر می کنند زیرا می دانند هر کدام از این گنبدها پرچم اسلام حقیقی و از بین برنده باطل است و آگاهند که حق می ماند و باطل رفتنی است. رئیس پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی، عدالت را گمشده بشریت دانست و حکومت ائمه را با پیام عدالت حکومت جهانی عنوان کرد و اظهار داشت: اگر می خواهیم در مکتب حسینی باشیم می بایست با بهره گیری از ابزار فرهنگی ، علمی ، سیاسی و اخلاقی، مسالمت آمیز رفتار کنیم و اگر در برابر دشمنان جوابی نگرفتیم همانند امام حسین ( ع ) از اخلاق غیر مسالمت آمیز استفاده کرده و به قیام و جهاد بپردازیم . لک زائی در پایان هدف قیام امام حسین (ع ) را امر به معروف و به صورت رسا ذکر کرد . ]]> انديشه Thu, 17 Jan 2008 16:46:05 GMT http://deabel.org/vdce.x8zbjh8zv9bij.html سومين كنگره عاشوراپژوهي در قم برگزار شد http://deabel.org/vdcc.iqpa2bqx0la82.html به گزارش خیمه، مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم در ابتدای این همایش گفت: «اين كنگره با هدف استفاده بهينه از موقوفات مرتبط با محرم و صفر در راستاي تبيين نهضت حسيني، شناساندن آموزه‌هاي جاودانه كربلا به نسل جوان، معرفي انقلاب اسلامي به عنوان مصداق بارز عاشورايي تمام عيار نهضت برگزار خواهد شد.»حجت‌الاسلام غلامرضا ناظمی افزود: «همچنين معرفي چهره‌هاي انقلابي و عاشورايي به عنوان منتظران واقعي، تبيين جايگاه انقلاب اسلامي در زمان غيبت حضرت ولي‌عصر(عج) ‌و مبارزه با هجمه‌هاي فرهنگي و تبليغي دشمن با معرفي الگوهاي ارزشمند عاشورا در حيات اجتماعي از ديگر اهداف برگزاري دومين كنگره عاشورا پژوهي خواهد بود.»وی با بيان اينكه «عاشورا در زمان حيات ما از ماندگار‌ترين حقيقت‌هاي هستي است»، تصريح كرد: «عاشورا ترسيم كننده متعالي‌ترين جلوه‌هاي حيات است كه بايد اين امر براي نسل كنوني جامعه تبيين گردد.»مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم بیان کرد: «سومین كنگره عاشورا پژوهي كه در محور فرصت‌ها و آسیب‌ها برگزار خواهد شد سعي دارد تا جوانان را با انحرافات موجود در جامعه آشنا كند و از گسترش آن‌ها جلوگيري نمايد.»ناظمی شناساندن آموزه‌هاي جاودانه كربلا به نسل امروزي را امري بسيار مهم ارزيابي كرد و اظهار داشت: «اگر جوانان با اين آموزه‌ها آشنا شوند مشكلات بسياري از جامعه رفع مي‌گردد و هجمه‌هاي فرهنگي دشمنان نيز كارساز نخواهد بود.»وی افزود: «آسیب‌هایی که امروزه جامعه دینی ما را تهدید می‌کند باید شناسایی شده و در برابر آن ایستادگی کرد.»مدیرکل اوقاف و امور خیریه استان قم خاطرنشان کرد: «دشمن امروزه سعی دارد تا با مطرح کردن شبهات جوانان را به انحراف بکشاند که باید هشیار بود و در برابر این آسیب‌ها ایستادگی کرد.»ناظمی در ادامه به مقالات ارسال شده به دبيرخانه كنگره اشاره كرد و افزود: «با توجه به اينكه اين كنگره به صورت پژوهشي برگزار مي‌شود دبيرخانه‌اي جهت فراخوان مقاله در اداره كل تشكيل شد و با بيش از 20موضوع با محوريت فرصت‌ها و آسیب‌ها به جمع آوري مقالات پرداخت.»وی تصریح کرد: «در حدود 50 مقاله به دبيرخانه سومین كنگره عاشورا پژوهي ارسال شد كه بيشترين مقاله‌هاي ارسالي از استان قم و مابقي آن‌ها از استان‌هاي اردبیل، خراسان رضوي، تهران، کرمانشاه، خوزستان، همدان، گلستان، آذربایجان غربی و... مي‌باشد.»مدير كل اوقاف و امور خيريه استان قم به موضوعات فراخوان مقاله اشاره كرد و گفت: «در بخش فرصت‌ها، تحکیم ولایت باوری با ارائه تصویر صحیحی از غایت عاشورا، کیفیت تبیین حماسه به منظور جمع بین شور و شعور، ارائه گونه ها و شیوه های صحیح عزاداری، کیفیت و راهکارهای بهره مندی از حماسه عاشورا پس از انقلاب، کیفیت و راهکارهای بهره رسانی و صدور پیام عاشورا به جهانیان، مقاومت و پایداری در نهضت عاشورا و درس های آن برای جوامع اسلامی، راههای تقویت برائت و نفرت از ظلم و استبداد جهانی با ذکر مصائب سید الشهدا( ع)، بررسی نقش زنان در تداوم نهضت حسینی، درس های عاشورا برای تحکیم خانواده و حفاظت از اصول و ارزش های آن، تبیین عدالت خواهی به عنوان عامل ماندگاری امواج نهضت کربلا تا عصر حاضر، تاثیر آموزه های قیام حسینی در تربیت اسلامی و دین گرایی نسل جوان و تبیین خدمت رسانی حقیقی به جامعه اسلامی بر اساس آموزه های عاشورایی از جمله موضوعات فراخوان می باشد.»ناظمی خاطرنشان کرد: «در بخش آسیب ها نیز، دیدگاه های حضرت امام خمینی(ره) و مقام معظم رهبری در مورد آسیب های موجود در مراسم فعلی عزاداری، تنزل غایت عزاداری و گزارش حماسه عاشورا به شور و احساس، کژی و کاستی در گونه های عزاداری و ذکر مصائب، خرافات و چگونگی رسوخ آن ها در گزارش های نهضت عاشورا، علل و عوامل سیاسی پیدایش آسیب های شکلی و محتوایی در گزارش از نهضت عاشورا، ناتوانی و ناآشنایی برخی از ناقلان حماسه اعم از مداحان و گویندگان و بررسی آسیب های تربیتی مراسم فعلی عزاداری و نگاه یک جانبه و تک بعدی به حماسه عاشورا از جمله موضوعات مقالات است.»در پایان این مراسم نیز با اهدا لوح و جوایزی از پنج مقاله به عنوان مقالات برتر تجلیل شد. ]]> انديشه Thu, 22 Jan 2009 12:44:13 GMT http://deabel.org/vdcc.iqpa2bqx0la82.html نماز بهترین راهکار برای افزایش اقتدار امت اسلامی http://deabel.org/vdccx4qi.2bqo08laa2.html سیاست در اسلام، سیاست خدعه، فریب و استفاده از هر ابزار و وسیله برای رسیدن به هدف و مقصد نیست، بلکه حرکت و فعالیتی مقدس در جهت تحقق اهداف اسلام و جامه عمل پوشاندن به دستورات الهی در جامعه بشری است، چنین حرکت و تلاشی نیازمند پشتوانه قوی است و تا انسان تکیه‌گاهی محکم و قابل اعتماد نداشته باشد قادر نیست با صلابت و بدون انحراف و ترس در این راه گام بردارد، بهترین وسیله‌ای که تأمین کننده این نیرو و قدرت و ایجاد کننده این پشتوانه است نماز است، نماز قطره ناچیز وجود انسان را به دریای عظمت الهی متصل می‌کند و انرژی و نیروی لازم برای تکاپو و فعالیت‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در اجتماع را به او می‌بخشد، برای بررسی نقش نماز در سیاست با حجت‌الاسلام ابوالفضل ساجدی از کارشناسان مرکز تخصصی نماز گفت‌وگو کردیم که در ادامه می‌آید:*درباره کارکردهای پنهان نماز در سیاست توضیح می‌دهید؟-وحدت و انسجام یکی از کارکردهای پنهان نماز است. این اثر وقتی تحقق عینی می‌یابد که نمازگزاران نماز را به­ صورت آیینی و به اشتراک هم انجام دهند. هر چند آنان این عمل را با قصد قربت انجام می‌دهند، اما بالتبع، انسجام و وحدت میان مسلمین نیز تحقق می‌یابد. نمازهای جماعت، در محلات، ادارات، سازمان‌ها، نماز جمعه، نماز آیات، نماز استسقاء از جمله اعمال عبادی فردی ـ جمعی هستند که چنانچه با شرایط اولیه (قصد قربت و عبادت) صورت گیرد، انسجام و وحدت اجتماعی، یک‌دلی یا همدلی و تعاون از کارکردهای پنهان آن است.وجه انسجام‌بخشی نماز نیز به این است که در نماز همه با یک شعار، به یک قبله، در یک صف بدون توجه به رنگ، نژاد، زبان و بدون تبعیض به طبقه را به درگاه حضرت حق ایستاده و در مقابل عظمت او با همدلی و خشوع و خضوع تمام قدرت­‌های دنیوی را نادیده می­‌انگارند و فقط به خدا می‌­نگرند.(۱)در معانی الاخبار حدیثی از امام صادق(ع) روایت شده است که در آن ابن­ سنان نقل کرده است: ما خدمت امام صادق(ع) نشسته بودیم، شخصی از جمع گفت: یا­ بن رسول­ الله! من از اینکه منافق باشم خوف دارم، حضرت در پاسخ فرمودند: مگر چنین نیست که وقتی روز یا شب در منزل تنها به­ سر می‌بری نماز می‌گذاری؟ مرد گفت: آری! حضرت ادامه دادند: برای چه نماز می‌خوانی؟ مرد گفت: برای خدای تبارک و تعالی، حضرت نهایتاً فرمودند: چگونه می‌شود منافق باشی در حالی که برای خدای عزوجل نماز می‌خوانی!(۲)این حدیث گویا این امر است که نماز ذاتاً با نفاق ناسازگار و با وحدت و همدلی سازگار است؛ بنابراین، داستان روایت یک قضیه شخصی و منحصر به فرد پرسش کننده نیست؛ بلکه حضرت در حقیقت حکمی کلی را بیان می­‌کنند که هر کسی که نماز می‌خواند در جهت نفاق گام بر نمی‌دارد و در راستای وحدت و همدلی تلاش می‌کند.*با این اوصاف برجسته‌ترین نماد همبستگی جامعه مسلمانان چیست؟-برجسته‌ترین نماد همبستگی نماز جماعت است، اگر همه مسلمانان نمازهای یومیه خویش را در مساجد و محل کار و کسب خویش اقامه کنند، نمادی از همبستگی در جهان اسلام به­ وقوع خواهد پیوست، به­ گونه‌ای که سبب وحشت دشمنان را فراهم خواهد کرد.(۳) نماز جماعت به همین منظور توانسته نماد اتحاد و همبستگی میان مسلمانان باشد، از مواردی بوده است که غیر مسلمانان را به شگفتی واداشته است. حکایتی از یک شرق شناس این مسأله را به­ خوبی تأیید می‌کند. در کتاب «واعظ اجتماع» برداشت یک شرق‌شناس از نماز جماعت چنین روایت شده است:آخرین جمله‏‌ای که در آن عبادتگاه بر دفتر او نقش بست، این گونه بود: تا هنگامی که این نمازها در مساجد برقرار است، به علت اتحاد و هماهنگی ناشی از آن، مسلمانان هیچ­ گاه شکست را تجربه نخواهند کرد، در آنجا احساس غریبی می‌‏کرد و از این اتحاد و یکی شدن با هم و با مخلوق عالم در شگفت مانده بود. دگرگون به­ نظر می‌‏رسید و رنگی بر چهره‏‌اش نمانده بود. از دور او را می‌‏پاییدم....جلو رفتم، او مرا دید، زبان مرا می‏‌دانست. سلام کردم و در کنارش نشستم. گفتم: غریبه‏‌ای؟ گفت: آری! تازه به قاهره آمده‏‌ام. پس از آشنایی، داستان دگرگونی‌‏اش را برایم تعریف کرد و گفت: شرق‏‌شناسم و برای مطالعه تاریخ و آثار باستانی مصر، به قاهره آمده‏‌ام. امروز پس از دیدار از چند مرکز علمی و دیگر آثار باستانی، دوست داشتم مساجد اینجا را ببینم. به اتفاق همراهانم به این مسجد رسیدیم. وقت نماز بود و مردم برای نماز جماعت خود را آماده می‌‏کردند تا اینکه آنها به­ صف ایستادند و نماز را پشت سر امام آغاز کردند، آنها با چه عظمت و چه شکوهی بر می‌‏خاستند، می‏‌نشستند و سر بر سجده­‌گاه خدای خود می‏‌نهادند و عبادت می‌‏کردند. آرامشی که در میانشان موج می‌‏زد، شاید، آرام بخش‏‌ترین لحظات مرا در پی داشت. من با دیدن عبادت آن‌ها تنها به یک چیز فکر می‏‌کردم، این پرسش در ذهنم نقش می‌‏بست که آخر، چگونه انسان‏‌هایی با دیدگاه‏‌هایی گوناگون این گونه عاشقانه و به هم فشرده، به­ اتفاق، توحید را فریاد می‌‏کنند. از هیبتشان تنم به لرزه در آمد. وقتی اطرافم را نگاه کردم، هیچ کدام از همراهانم آنجا نبودند. همه برای ادای نماز به صفوف جماعت پیوسته بودند و من تنها، در برابر جماعتی بس عظیم، انگشت حیرت بر دهان، مانده بودم. پس از پایان نماز، تاب نیاوردم. وارد شدم و در گوشه‏‌ای نشستم و تنها توانستم با کلمات، شگفتی‏‌ام را بر کاغذ بیاورم و دیگر هیچ، سپس آخرین جمله‏‌ای را که نوشته بود، برایم خواند: به امید پیروزی همه مسلمانان(۴).بدین ترتیب اگر نماز به ­صورت هماهنگ از حیث زمانی، مکانی و مناسکی انجام شود، یقیناً دل­‌ها و فکرها را به هم نزدیک خواهد کرد و پیوند برادری و دوستی را تحکیم خواهد بخشید و باعث تقویت همسویی و همسانی و وحدت خواهد شد، جلوگیری از اختلالات اجتماعی ـ سیاسی و تعمیق وحدت و همدلی سیاسی و اجتماعی از کارویژه‌های نماز به­ حساب می‌رود.(۵)*چگونه اقامه نماز می‌تواند منجر به تعمیق بصیرت سیاسی شود؟-بصیرت به ­معنای درک صحیح از دین و شرایط زمانی و مکانی است. امام علی(ع) در باب ضرورت بصیرت سیاسی میان مسلمین فرموده­‌اند: نابینایی از بی‌بصیرتی بهتر است،(۶) امام صادق(ع) فرموده­‌اند: کسی‌ که بدون بینش و آگاهی به عملی دست بزند، مانند کسی است که در بیابانی هموار با دیدن سرابی به جستجوی آب رود، در این وضیعت هر چه سریع­تر عمل کند، زودتر از مقصد دور خواهدشد.(۷)نماز جمعه، اعیاد و نماز جماعت این کار ویژه مهم را به ­دنبال خواهد آورد که بر اثر خطبه‌های نماز جمعه و عید و حواشی این تجمع بینش افراد تقویت می‌­شود، حضور مسلمانان در نمازهای جماعت و جمعه به­­ شرط حضور امام جمعه و جماعت آگاه به مسائل روز باعث می‌شود که از راه تشریح شرایط روز و مسائل و مشکلات مسلمانان و موشکافی مسائل بین‌المللی بصیرت سیاسی نمازگزاران ارتقا یابد،(۸) نقش دیگر نماز در تعمیق بصیرت سیاسی اجتماعی این است که مؤلفه‌های اثر­گذار در بینش سیاسی و اجتماعی را سامان می‌بخشد، بصیرت سیاسی و اجتماعی بیش از هر چیزی بر مؤلفه‌های همچون بیداری، وقت شناسی، دشمن‌شناسی و موقعیت‌شناسی استوار است که نماز در هر کدام نقش بی‌بدیل دارد.*جامعه گاهی در هیاهوی مسائل سیاسی و اقتصادی از یاد خدا غافل می‌شود، در این رابطه باید چه کار کرد؟-یکی از پیامدها و فواید نماز بیداری و غفلت‌­زدایی است. در نگرش دینی غفلت بدترین وضعیتی است که ممکن است افراد به لحاظ ارزشی و رفتاری در حوزه‌های فردی و اجتماعی دچار شوند، غفلت بار معنایی وسیعی دارد و به هرگونه بی‌­خبری از خداوند، شرایط زمان، مکان، اوضاع و احوال سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اطلاق می‌شود، اهمیت غافل نبودن از نظر اسلام به اندازه‌ای است که خداوند متعال در شب معراج این مهم را به پیامبر(ص) گوشزد می‌کند و تأکید می‌کند: ای احمد هیچ­ گاه به وادی غفلت کشیده نشو، کسی که در وادی غفلت از خداوند سیر کند، خداوند به او توجه نمی‌کند که در کدام مهلکه ­به­ نابودی کشیده می‌شود،(۹) در ادبیات قرآنی انسان­‌های غافل معیشتشان حیوانی و بلکه نازل­تر از آن قرار دارد، در آیه ۱۷۹ سوره مبارکه اعراف تصریح شده است که به­ یقین، گروه بسیارى از جن و انس را براى دوزخ آفریدیم، آن‌ها دل­هایى (عقل­‌ها) دارند که با آن (اندیشه نمى‏‌کنند) و نمى‏‌فهمند و چشمانى که با آن نمى‏‌بینند و گوش­‌هایى که با آن نمى‏‌شنوند آن‌ها همچون چهارپایانند بلکه گمراه­تر! اینان همان غافلانند(چرا که با داشتن همه ‏گونه امکانات هدایت، باز هم گمراهند).(۱۰)طبق این آیه شریفه مرز زندگی انسانی و حیوانی غفلت و بیداری است، تعبیر چهارپایان در این آیه تعبیر کنایی بسیار معناداری است، از توصیف انسان­‌های غافل به چهارپایان این برداشت به­ دست می‌آید که انسان‌های غافل، چشم و دل و گوش بسته، همیشه دستاویز مطامع دیگران هستند، افراد غافل بدون تأمل و تدبّر در خدمت دیگران قرار می‌گیرند. برای یک زندگی انسانی که هم استقلال در آن وجود داشته باشد و هم بینایی، غفلت­‌زدایی و بیداری ضرورت انکارناپذیر خواهد داشت.امام باقر(ع) در بیانی اشاره می‌کنند که نمازگزاران همیشه از دام غفلت رهایی می‌یابند. ایشان راجع به بیداری و بی‌غفلتی نمازگزاران چنین می‌فرمایند: أَیُّمَا مُؤْمِنٍ حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ الْمَفْرُوضَةِ فَصَلَّاهَا لِوَقْتِهَا فَلَیْسَ هَذَا مِنَ الْغَافِلِین‏(۱۱)، هر مؤمنی که حافظ نمازهای واجب باشد و آن را به­ موقع انجام دهند، چنین فردی دیگر در زمره غافلین نخواهد بود.بنابراین یکی از خصوصیات نماز این است که سبب از بین رفتن غفلت می‌شود و به بیداری، آگاهی و معرفت انسان به خداوند، محیط پیرامون، اوضاع سیاسی و اجتماعی منجر می‌شود، غفلت­‌زدایی نماز می‌­تواند تحت تأثیر مستقیم نماز باشد؛ زیرا در نماز اذکار توحیدی و استحکام­‌بخش بیداری و بصیرت وجود دارد، مثلاً اذکار الله اکبر، ایاک نعبد و ایاک نستعین و ... روحیه الهی و استقلال‌طلبی را در فرد موجب خواهد شد؛ ممکن است غفلت­‌زدایی بر اثر مراوداتی که در طی نماز با مؤمنان و پیش‌نماز صورت می‌گیرد، تحقق پذیرد، شاید یکی از حکمت­‌های انجام نماز در وقت اصلی نماز، نشانگر این باشد که معمولاً در وقت اصلی نماز، نمازها با جماعت و در مسجد برگزار می‌شود و با بصیرت­‌بخشی امام جماعت شایسته، غفلت مؤمنان زدوده می‌شود، افزون آنکه می‌توان گفت عدم غفلت از خدا مستلزم توجه به شیاطین از جن و انس و نیفتادن در دام آنهاست و قطعاً شیّادان سیاسی از جنود ابلیس هستند و در زمره شیاطین قرار دارند.*در فتنه‌های حوادث واقعاً‌ نماز به کمک انسان می‌آید؟-جامعه‌­ای که افراد آن شناخت صحیحی از زمان و موقیتشان داشته و به تعبیر روایت امام صادق(ع)، زمان­‌شناس باشد؛ تحت تأثیر پیچیدگی و آشفتگی شرایط روز قرار نمی‌گیرد(۱۲)، درک موقعیت‌های سیاسی، اجتماعی و شرایط روز برای نسل نوجوان و جوان که از یک طرف به آرمان­‌گرایی سیاسی تمایل دارند و از سوی دیگر با پیچیدگی‌های سیاسی آشنا نیستند حیاتی به نظر می‌­رسد. درک درست از موقعیت سبب می‌شود که نسل نو در دام سوء استفاده گروه­‌ها و احزاب سیاسی قرار نگیرند، نماز در شناخت­‌دهی و در نتیجه بصیرت‌افزایی نقش برجسته­‌ای دارد. علاوه بر تأثیرشناختی و معرفتی که معارف نماز بر نمازگزار دارد؛ اجتماعات عبادی و نمازی نیز عهده­‌دار این مهم در جامعه هستند. به خصوص اینکه در شرایط نماز جمعه آمده است که خطبه دوم را امام جمعه بایستی به بیان مسائل سیاسی و اجتماعی و بصیرت‌افزایی در این حوزه، اختصاص دهد.علاوه بر نماز جمعه، اجتماعات عبادی نیز بستری مناسب برای مطرح شدن مسائل سیاسی و اجتماعی است، شاهد این تأثیر، اینکه در انقلاب اسلامی ایران بسیاری از حرکت­‌ها از مساجد و اجتماعات نمازجماعت شکل گرفته است، امروز نیز در بسیاری از کشورهای اسلامی عمده تجمع‌ها و راهپیمایی­‌ها قبل یا بعد نمازهای جمعه شکل می‌گیرد. نمونه بارز آن راهپیمایی­‌های روز قدس است که در کشورهای اسلامی بعد از آخرین نماز جمعه ماه مبارک رمضان هر سال برگزار می­‌شود.مولفه دیگری از بینش سیاسی که ممکن است از راه نماز حاصل شود، شناخت دشمن است، از نظر پیامبر گرامی اسلام، شناخت دشمن و مبارزه با او نشانه خرد و عقلانیت افراد است. آن حضرت نسبت به ضرورت شناخت دشمن می‌فرمایند: بدانید که خردمندترین مردمان کسی است که پروردگار خود را بشناسد و از او فرمان ببرد و دشمن خود را بشناسد و از او نافرمانى کند(۱۳)، چنان که در این روایت شریفه تصریح شده است شناخت دشمن و سرپیچی از خواسته‌های او نشانه خرد افراد است، هر چه انسان به شناخت بهتر دشمن نائل آید، گام‌های استوار عاقلانه‌تری برخواهد داشت، امیرمؤمنان(ع) نیز نسبت به اهمیت شناخت دشمن و هشدار نسبت به دست کم‌گرفتن دشمن فرموده­‌اند: دشمن حتی اگر یک نفر هم باشد، زیاد است.(۱۴)*پس نمازجمعه مهم‌ترین تریبون سیاسی مسلمانان است؟-نماز، به خصوص نماز جمعه نقش ارزشمندی در معرفی دشمنان اسلام و خنثی نمودن توطئه‌ها و برنامه‌های آنان دارد، بهترین دلیل برای نقش نماز جمعه در رویاروی با دشمنان اسلام و ارزش­‌های اسلامی جهت­‌گیری خصمانه دشمنان اسلام در برابر آیین عبادی ـ سیاسی نماز جمعه است، مقام معظم رهبری در این خصوص توضیح بسیار ارزشمندی دارند، ایشان در خصوص دشمنی دشمنان با نمازجمعه می‌فرمایند: دشمنان با نماز جمعه هم مبارزه کردند؛....از اولی که نماز جمعه به ­وجود آمد و این نماز جمعه، مردم را در مسائل گوناگون، در همه شهرستان‌­های کشور و به خصوص در تهران متحد کرد و دیدند که تا یک مسأله­‌ای در کشور به­ وجود بیاید همه منتظر جمعه‌اند که ببیند درباره این مسأله در منبر نماز جمعه چه موضع­‌گیری می‌­شود و بعد آن موضع­‌گیری وارد فضای عمومی کشور می‌شود، شروع کردند به مبارزه کردن... امروز هم همچنان ادامه دارد. اگر کسی گمان کند که نماز جمعه به عنوان یک کانون اجتماع، اجتماع در فکر، اجتماع در مشی سیاسی، اجتماع در اهواء، در عواطف و محبت­‌ها و اجتماع در حرکت­‌های عمومی از نظر دشمنان این نظام مغفول­‌عنه است، اشتباه کرده است،(۱۵) بدین ترتیب می­‌توان گفت نماز جمعه، نقش بی‌بدیل در سازماندهی گردهمایی‌های سیاسی و تعمیق شعور سیاسی مردم و شناساندن دشمنان و مبارزه علیه اهداف آنها دارد.با این وجود مهمترین عنصر در بصیرت و بینش افراد جامعه شناخت حق و باطل و یا صلاح و فساد است، افراد بصیر کسانی هستند که در شناخت حق، باطل، صلاح و فساد توانمند هستند و می‌­توانند افراد، موضع‌گیری‌ها و رخدادهای پیرامون را ارزیابی کنند. امام رضا(ع) در حدیثی ضرورت خطبه‌های جمعه را یادآور می‌شود و اشاره می‌کند که فلسفه وجودی خطبه‌های نماز جمعه بیان صلاح و فساد و حقایق است. آن حضرت در پاسخ به این سؤال که چرا برای نماز جمعه خطبه قرار داده شده است؟ و چرا دو خطبه‌ها است؟ می‌فرمایند: خطبه­‌های نماز جمعه برای آن تشریع شده است که چون روز جمعه روز حضور عمومی است، بنابراین، خطبه برای امام وسیله‌ای برای موعظه و تشویق به فرمانبری و هشدار از نافرمانی خدا است و آگاهی‌بخشی بر آنچه که مصلحت دین و دنیای مردم است؛ اطلاع‌رسانی از آنچه در اطراف آنها اتفاق افتاده است و از نگرانی­هایی که می­تواند برای آنان سودمند یا زیان بخش باشد... . دو خطبه‌­ها بودن نیز به این جهت است که یکی برای سپاسگزاری به درگاه خداوند باشد و دیگری برای بیان نیازمندی­‌ها و عذرها و تذکر به بیم و امیدها و آموزش ضروری و اوامر الهی و مصالح و مفاسد.(۱۶)*ارتباط نماز با اقتدار جامعه اسلامی در چیست؟-نماز تنها یک رفتار عبادی یا یک آیین مذهبی نیست، بلکه در ضمن جنبه‌های عبادی معنوی برآمد سیاسی نیز دارد، نماز عید و جمعه به­ علت خطبه‌ها و مسائلی که طرح می‌شود، بیشتر جنبه سیاسی پیدا می‌کند. یکی از آثار سیاسی نماز ایجاد اقتدار جامعه اسلامی است. همان­گونه که مقام معظم رهبری فرموده­‌اند: نماز جمعه نماز اجتماع است، نماز روشنگری و آگاه­‌سازی آحاد مردم است، نماز اخبار از آفاق عالم به مؤمنین و آحاد مردم است. (بایستی) هم به جنبه معنوی، تربیت و تهذیب نفوس و آدم‌سازی و گسترش روحیه تقوی در جامعه توجه شود و هم به جنبه سیاسی.(۱۷)نماز عید و نمازهای جماعت یومیه نیز مانند نماز جمعه بازتاب سیاسی دارد و در اقتدار جامعه اسلامی و حکومت اسلامی تأثیر می‌گذارد. نماز جماعت و جمعه سبب شکل‌گیری انجمن‌های اجتماعی و سیاسی شود و گروهی را به­­ وجود آورد که در عرصه‌های سیاسی فعالیت وسیع داشته باشند. طبعاً، گروه‌های سیاسی مسجدمحور در معادلات سیاسی و بین‌المللی اثرگذار خواهند بود.(۱۸)*در این رابطه به نمونه‌های تاریخی اشاره می‌کنید؟-در تاریخ اسلام شواهدی وجود دارد که تأثیر نماز جماعت در معادلات سیاسی را تأیید کند. بارزترین نمونه آن اولین نماز جماعت با شکوه مسلمانان بعد از فتح مکه در مسجد­الحرام است. به نقل تاریخ هیمنه مسلمانان در نماز جماعت ابوسفیان و همراهانش را به تمکین وا داشت، ابوسفیان هنگامی که دید، پیامبر(ص) در جلو ایستاده و مسلمین پشت سر او به نماز ایستاده‏‌اند و با تکبیر او همه تکبیر می‌‏گویند و با رکوع و سجودش، همه با او هماهنگ عمل می‏‌کنند، مجذوب آن همه عظمت و شکوه شد، ابوسفیان که می‏‌دید مسلمانان در تبعیت و پیروی از پیامبر اسلام(ص) از یکدیگر پیشی می‌‏گیرند و دستوراتش را با جان و دل انجام می‌‏دهند، نمی‌‏توانست آن همه ابهت و احترام را نادیده بگیرد، بنابراین همین امر باعث شد که ابوسفیان راهی جز تسلیم و همرنگی با مسلمانان نبیند.(۱۹)*پی‌نوشت‌ها:۱-دب‍ی‍رخ‍ان‍ه‌ دائ‍م‍ی‌ اج‍لاس‌ س‍راس‍ری‌ ن‍م‍از، نماز و زندگی، ص۶۰.۲-"فی معانی الاخبار حدثنا أبى رضى الله عنه قال: حدثنا سعد بن عبد الله عن یعقوب بن یزید عن محمد بن أبى عمیر عن عبد الله بن سنان قال: کنا جلوسا عند أبى عبد اللهj إذ قال له رجل من الجلساء: جعلت فداک یا ابن رسول الله أخاف على ان أکون منافقا فقال له: إذا خلوت فی بیتک نهارا أو لیلا أ لیس تصلى؟ فقال: بلى، فقال: فلمن تصلى؟ فقال: لله عز و جل، فقال فکیف تکون منافقا و أنت تصلى لله عز و جل لا لغیره"(تفسیر نور الثقلین، ج۱ ص ۵۶۶).۳-م‍وس‍وی‌‌راد، ح‍س‍ی‍ن‌، نماز از دیدگاه قرآن و حدیث، ص ۱۶۴.۴-ت‍اج‌ ل‍ن‍گ‍رودی‌، م‍ح‍م‍دم‍ه‍دی‌، ص ۲۴ و ۲۵.۵-نماز و جامعه شناسی، ص۱۶۴ ـ ۱۶۹۶-"ذهَابُ الْبَصَرِ خَیْرٌ مِنْ عَمَى الْبَصِیرَةِ"(عبد الواحد تمیمى آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، ۱۳۶۶، ص۴۱).۷-"الْعَامِلُ عَلَى غَیْرِ بَصِیرَةٍ کَالسَّائِرِ عَلَى غَیْرِ الطَّرِیقِ وَ لَا یَزِیدُهُ سُرْعَةُ السَّیْرِ مِنَ الطَّرِیقِ إِلَّا بُعْدا"(شیخ صدوق‏، الأمالی، ص۴۲۱).۸-دب‍ی‍رخ‍ان‍ه‌ دائ‍م‍ی‌ اج‍لاس‌ س‍راس‍ری‌ ن‍م‍از، ن‍م‍از و زن‍دگ‍ی‌‌، ص۶۰.۹-­دیلمی، حسن­ابن محمد، إرشادالقلوب الی الصواب، ج۱، ص۲۱۴.۱۰-" وَ لَقَدْ ذَرَأْنا لِجَهَنَّمَ کَثیراً مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لا یَفْقَهُونَ بِها وَ لَهُمْ أَعْیُنٌ لا یُبْصِرُونَ بِها وَ لَهُمْ آذانٌ لا یَسْمَعُونَ بِها أُولئِکَ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولئِکَ هُمُ الْغافِلُونَ "(اعراف: ۱۷۹) .۱۱-شیخ کلینى، ‏الکافی‏، جلد۳، ص۲۷۰.۱۲- "الْعَالِمُ بِزَمَانِهِ لَا تَهْجُمُ عَلَیْهِ اللَّوَابِس" (حرانى‏، تحف العقول عن آل الرسولd، ص ۳۵۶).۱۳-اخوان حکیمى، الحیاة، ج۱، ص۲۵۷.۱۴-"الواحد من الاعداء کثیر" (اخوان حکیمى، الحیاة، جلد۱، ص۲۵۸).۱۵-بیانات معظم له در نهمین گردهمایی ائمه جمعه سراسر کشور ۲۸/۶/۱۳۷۲، http://farsi.khamenei.۱۶-"فَإِنْ قَالَ فَلِمَ جُعِلَتِ الْخُطْبَةُ قِیلَ لِأَن الْجُمُعَةَ مَشْهَدٌ عَامٌّ فَأَرَادَ أَنْ یَکُونَ لِلْإِمَامِ سَبَباً لِمَوْعِظَتِهِمْ وَ تَرْغِیبِهِمْ فِی الطَّاعَةِ وَ تَرْهِیبِهِمْ عَنِ الْمَعْصِیَةِ وَ تَوْقِیفِهِمْ عَلَى مَا أَرَادَ مِنْ مَصْلَحَةِ دِینِهِمْ وَ دُنْیَاهُمْ وَ یُخْبِرُهُمْ بِمَا وَرَدَ عَلَیْهِ مِنَ الْأَوْقَاتِ وَ مِنَ الْأَحْوَالِ الَّتِی لَهُمْ فِیهَا الْمَضَرَّةُ وَ الْمَنْفَعَةُ فَإِنْ قَالَ فَلِمَ جُعِلَتْ خُطْبَتَیْنِ قِیلَ لِأَنْ تَکُونَ وَاحِدَةٌ لِلثَّنَاءِ وَ التَّحْمِیدِ وَ التَّقْدِیسِ لِلَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ الْأُخْرَى لِلْحَوَائِجِ وَ الْإِعْذَارِ وَ الْإِنْذَارِ وَ الدُّعَاءِ وَ مَا یُرِیدُ أَنْ یُعَلِّمَهُمْ مِنْ أَمْرِهِ وَ نَهْیِهِ بِمَا فِیهِ الصَّلَاحُ وَ الْفَسَاد"(شیخ صدوق‏، عیون أخبار الرضاj‏، جلد۲، ص۱۱۱).۱۷- سخنرانی مقام معظم رهبری در نهمین گردهمایی سراسری ائمه جمعه در تاریخ ۲۸/۶/۱۳۷۲، http://farsi.khamenei.۱۸- ر.ک. نماز و جامعه‌شناسی، ص۱۳۴.۱۹- ن‍ب‍وی‌، اب‍وال‍ف‍ض‍ل‌، درس سخنورى، ج ۳، ص۴۰. ]]> انديشه Mon, 29 Feb 2016 10:31:18 GMT http://deabel.org/vdccx4qi.2bqo08laa2.html دعبل و محتشم؛ سرآمد مرثیه‌سرایان http://deabel.org/vdcezw8z.jh8vxi9bbj.html گفته‌اند که مرثیه‌سرایی در جهان، همزاد مرگ اولین انسان بوده است. پس به این اعتبار می‌توانیم آدم ابوالبشر را اولین شاعر جهان بدانیم که در سوگ فرزندش «هابیل» مرثیه‌ای سروده است و از آن پس، سرایش اشعاری سوزناک و دردآلود در فقدان عزیزان در بین انسان‌ها متداول شده است.واقعة عظیم و فاجعه‌آمیز عاشورا در سال ۶۱ هجری، از جمله رخدادهای شگفت‌انگیز و غمباری است که از همان آغاز، عاطفة انسانیت را جریحه‌دار کرد و از آن پس تاکنون، هزاران شاعر از نژادهای مختلف و با زبان‌های گوناگون، مرثیه‌هایی در توصیف این واقعة بزرگ و درس‌آموز سروده‌اند که از آن میان، مرثیه‌های شاعر شهیر عرب «دعبل خزاعی» متولد ۱۹۶هجری و نیز سوگ‌سروده‌های محتشم کاشانی شاعر ایرانی قرن دهم هجری، سرآمد این گونه اشعارند.در اثری که پیش رو دارید، نویسنده با بررسی و پژوهش مقایسه‌ای، مرثیه‌های این دو شاعر بزرگ مرثیه‌گوی را از جنبه‌های مختلف ادبی و ایمانی معرفی و ویژگی‌های هر یک را برشمرده است.مراثی که در سوگ بزرگان مذهبی و ائمة معصومین علیهم السلام در طی قرون و اعصار سروده شده است اغلب نشئت‌گرفته از بنیان و شاکلة استوار و وثیق معنوی و ایمانی مرثیه‌سرایان نامدار و برجستة تاریخ اسلام و تشیع بوده است.همدلی و ارادت کامل این طیف از شاعران نسبت به انبیاء و اولیاء الهی، مراثی را از جایگاه و وزانت ویژه‌ای برخوردار ساخته است. این مراثی از سوزناک‌ترین و مهیج‌ترین اشعار تلقی و در تأثیرگذاری بر روح و روان و عمق وجود هر شنوندة صاحبدلی بی‌بدیل قلمداد می شود.یکی از درخشان‌ترین چهره‌های فرهنگی و ادبی جهان تشیع، دعبل بن علی الخزاعی است که با عقیده و ایمان به حق و دوستداری خالصانه و بی‌شائبة آل‌البیت علیهم‌السلام به قول خودش، چوبة دار را ۵۰ سال بر دوش کشید، تا این که به دست ظالمان غدار به رفیق اعلی متصل گردید. او با سرودن «تائیه» مشهور خود توانست زبان عرب را حربه‌ای علیه دشمنان حق قرار داده و به یکی از بزرگ‌ترین مرثیه‌سرایان در سوگ ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام تبدیل گردد.بدیهی است واقعة عظیم عاشورا در بین شاعران و ادیبان ایرانی در ادوار مختلف از مقام و مرتبة والایی برخوردار بوده است؛ اوج این تأثیرگذاری در اشعار محتشم کاشانی و شعر بلند عاشورایی او، تجلی بی بدیل پیدا کرده و با گذشت قرون متمادی، هنوز بوی جاودانگی و طراوت و تازگی از آن استشمام می گردد.این مقاله با بررسی و پژوهش مقایسه‌ای دو مرثیه‌سرای بزرگ عرب و عجم، سعی در شناساندن حب و دوستی اهل‌بیت علیهم‌السلام در میان دو طیف مختلف از مرثیه‌سرایان نام‌آور تاریخ اسلامی با تمام اختلافات زمانی، زبانی و فرهنگی دارد. حقانیت قیام و نهضت امام حسین علیه‌السلام تمامی مرزها را شکافته و بر زبان‌ها و زمان‌ها جاری گشته است. در این تحقیق ادبی ـ تاریخی با آوردن اشعار سوزناک و غمگنانه از هر دو شاعر محب اهل‌بیت عصمت و طهارت در نهایت ایجاز، به معرفی و تبیین سبک و سیاق ادبی و عمق بصیرت و ژرفای عشق و دلدادگی آنها پرداخته شده است.مرثیهمرثیه در لغت، گریستن بر مرده و ذکر محامد وی و تأسف از درگذشت او را می‌گویند. و در اصطلاح ادب «رثاء» یا «مرثیه» بر اشعاری اطلاق می‌گردد که در ماتم گذشتگان و تعزیت یاران و بازماندگان و ذکر مناقب وی سروده شود.(دهخدا ذیل مرثیه)از آنجا که سرودن شعر، رابطة مستقیمی با قوة عاطفة انسان دارد و به دلیل حس و حالی که در سوگ عزیزان بر آدم مستولی می‌شود، باید مرثیه را یکی از بزرگ‌ترین مضمون‌ها برای شعر دانست. «مرثیه در لغت هم از مادة رثا یرثو به معنای گریستن بر مرده است.»(شرطونی، ۱۹۹۲ م. ج ۲، ص ۷۴)بنا بر روایاتی نخستین شاعر، آدم علیه‌السلام بوده است و اولین مضممون رثاء، که مرثیة هابیل کرده است۱«از رویدادهای مهم تاریخ در جهان عرب، حادثة شهادت امام حسین علیه‌السلام در کربلاست. حادثة مزبور، گر چه در محیطی عربی اتفاق افتاده و قهرمانان آن، شخصیت‌های عربی هستند، ولی احساسات و عواطف دیگر ملل، چون ایرانیان و ترکان را برانگیخته و بسیاری از شاعران ایرانی و ترکی را واداشته که در بزرگداشت امام حسین علیه‌السلام و ۷۲تن از شهدای کربلا و نیز محکوم کردن امویان قاتل، اشعاری بسرایند»(ندا، ۱۳۸۷، ص ۲۱۹)«موضوع این واقعه از جهت پیدایش و جزئیات، تکان‌دهنده و تحریک‌کننده است و برای هر کس که می‌خواهد آن را به‌نظم کشیده یا به‌نثر بنویسد، یا داستان‌های عاطفی اثربخش دربارة آن تألیف کند، بسیار گیرا و جذاب است»(همان، ۱۳۸۷، ص ۲۲۰)مرثیه‌سرایی در ادب عربی«رثا در شعر عرب، رواج بسیاری داشته است و ظاهراً اعراب به رثاء و مفاخره بیش از انواع دیگر دلبسته بودند.»(شمیسا، ۱۳۸۳، ص ۲۳۶)برخی صاحب‌نظران مرثیه را در عربی مقدم بر ادبیات پیش از اسلام دانسته‌اند. منشأ رثاء در ادب عربی را باید در روابط قبایل و منازعات آنها جست‌وجو کرد. ابن رشیق قیروانی در «العمده»، پیرامون شعرای جاهلی در سرودن شعر رثایی چنین می‌گوید: «مثال‌ها در فنا و نابودی ملوک عظام می‌زدند، از نابودی ممالک فراوان و امت‌های قدرتمند سخن می‌گفتند، از هلاکت بزهای کوهی پناه‌گرفته در دل کوه‌ها، از هلاکت شیران کمین‌گرفته در بیشه‌زارها و گورخرهای وحشی در دشت‌ها، کرکس‌ها و عقاب‌ها و مارهای خشن و طولانی‌عمر سخن می‌راندند.»(العمده، ص ۷۴)پس بی‌گمان، مرثیه‌سرایی در باب عاشورا با زبان عربی آغاز شده است و به علت همزادی و همراهی عرب با شعر، آغاز سرایش نباید با فاصلة چندانی پس از واقعة عاشورا باشد. «چه پس از این واقعة تاریخی نخستین مراثی مذهبی در مصیبت حضرت حسین علیه‌السلام پدید آمد.»(افسری کرمانی، ۱۳۷۱، ص ۱۰۲) بسط بن جوزی می‌گوید: «نخستین شاعری که در رثای امام حسین علیه‌السلام اشعاری سروده است، عقبه بن عمر السهمی بوده است.»۲ این قطعه از لطیف‌ترین و سلیس‌ترین شعرهایی است که در مراثی حسین بن علی علیه‌السلام انشاد شده است:اذا العین قوت فو الحیات و انتمتخافن فی الدنیا فاظلم نورهااگر دیدگان ما بخواهند روشن و خشنود باشند و شما در این دنیا، دلتنگ و هراسان باشید، آن دیدگان کور باد.»(همان، ۱۳۷۱، ص ۱۰۵)اما بزرگ‌ترین مرثیه‌سرای ادب عربی را باید دعبل بن علی الخزاعی دانست که مراثی بسیار در مصیبت حضرت حسین علیه‌السلام سروده است.مرثیه سرایی در ادب فارسیدربارة مرثیه‌سرایی در ادبیات پیش از اسلام، اطلاع چندانی در دست نیست؛ اما با توجه به قراینی، اولین مرثیة ایران باستان، «رثای مرزکو» است. نوحه‌سرایی در مرگ سیاوش را نیز چند مأخذ ذکر کرده‌اند.در دورة اسلامی، قدیمی‌ترین مرثیه شعر «ابوالینبغی» دربارة ویرانی سمرقند است؛ اما مؤلف تاریخ سیستان، قدیمی‌ترین مرثیه را به محمد بن وصیف سیستانی شاعر دربار صفاریان نسبت می‌دهد۳ که در زوال دولت صفاریان سروده شده است.باتوجه به سابقة مرثیه در ایران، آن را به چهار دسته طبقه‌بندی می‌کنند:۱ـ مراثی در مرگ مشاهیر۲ـ مراثی وطنی۳ـ سوگ عزیزان۴ـ مراثی مذهبی«مراثی مذهبی در ایران عموماً در سوگ حسین علیه‌السلام سروده شده است. در ادبیات فارسی، شعله‌های تابناک مرثیه در قرون شش تا هشت است؛ اما اوج مرثیه در دورة صفویه است که بزرگ‌ترین شاعر مرثیه‌سرای این دوره محتشم کاشانی، شاعر دربار شاه طهماسب صفوی است.»(کافی، ۱۳۸۶، ص ۱۱۰)«مرثیه در ادبیات فارسی غالباً منظوم است و ممکن است به هر قالبی باشد. قصیده، قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند و گاهی غزل، رباعی و مثنوی.»(شمیسا، ۱۳۸۳، ص ۲۳۶) که می‌توان به ترکیب‌بند مؤثر، زیبا و به‌یادماندنی محتشم کاشانی در عزای خامس آل عبا علیهم‌السلام اشاره کرد که نه در محرم هر سال، بلکه در تمامی روزهای سال بر لب (اندیشه و دل) جاری و ساری می‌شود. «مراثی مذهبی را در ادبیات فارسی، جدیدترین نوع مرثیه‌سرایی دانسته‌اند.»(مؤتمن، ۱۳۷۰، ص ۶۰)محتشم کاشانیخداوندگار شعر عاشورایی، شمس الشعرا، محتشم کاشانی در ۹۰۵ در کاشان متولد شد و در سال ۹۹۶ در زادگاه خود از دنیا رفت.محتشم در اصل، قصیده‌سرایی مداح بود که به ملاحظة تمایل دینی و احساسات تشیع در دربار صفوی به حکم معتقدات خودش موضوع تازه‌ای پیش آورد؛ یعنی اشعاری مبتنی بر تذکر مصایب اهل‌بیت علیهم‌السلام سرود و در سبک، شهرت یافت و اشعارش معروف گشت.شیخ عباس قمی، صاحب کتاب‌های مشهور مفاتیح الجنان، منتهی الآمال دربارة محتشم گفته است: «... محتشم شاعر، صاحب مراثی معروفه که در جمیع تکایا و مجالس ماتم ابا عبدالله الحسین علیه‌السلام بر در و دیوار آن نصب شده است و گویا که از حزن و اندوه آن اشعار نگاشته شده، یا از خاک کربلا سرشته شده است. این اشعار مثل مصیبت حضرت ابا عبدالله علیه‌السلام بر هیچ وجه مندرس نمی‌شود. و این کشف می‌کند از عظمت بزرگی مرتبت و کثرت معرفت محتشم ...»بدین ترتیب، شهرت عمدة او، در ساختن شعر مذهبی است و در علت اشتغال او، بدین‌گونه اشعار نوشته‌اند که روزی قصیده‌ای در مدح شاه طهماسب صفوی و شاهزاده پری‌خان خانم فرستاد ولی شاه پس از شنیدن آن «فرمودند که من راضی نیستم که شعرا زبان به مدح و ثنای من آلایند. قصائد در شأن شاه ولایت‌پناه و ائمة معصومین علیهم السلام بگویند، صلة اول از ارواح مقدسه حضرات و بعد از آن، از ما توقع نمایند ...»(افسری کرمانی، ۱۳۷۱، ص ۱۱۲)محتشم اشعاری در قالب قصیده، مثنوی و ترکیب‌بند دارد که ۱۲ بند آن در مرثیة شهدای کربلاست که در ادبیات بعد از صفوی بی‌نظیر است.۴ طوری که بسیاری از شاعران، مثل صبای کاشانی و وصال شیرازی به تقلید آن اهتمام کرده‌اند؛ اما موفق نشده‌اند:باز این چه شورش است که در خلق عالم استباز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم استباز این چه رستخیز عظیم است کز زمینبی نفخ صور خاسته تا عرش اعظم استاین صبح تیره باز دمید از کجا، کزوکار جهان و خلق جهان جمله درهم استگویا طلوع می‌کند از مغرب آفتابکآشوب در تمامی ذرات عالم استگر خوانمش قیامت دنیا بعید نیستاین رستخیز عام که نامش محرم استدر بارگاه قدس که جای ملال نیستسرهای قدسیان همه بر زانوی غم استجن و ملک بر آدمیان نوحه می‌کنندگویا عزای اشرف اولاد آدم استخورشید آسمان و زمین نور مشرقینپروردة کنار رسول خدا حسین(دیوان محتشم کاشانی، ۱۳۷۹، ص ۵۳۳)«در باب این ۱۲ بند، مرحوم مدرس تبریزی از بعضی از اهل تتبع نقل می‌کند که محتشم پس از وفات برادرش عبدالغنی، مراثی بسیاری دربارة او می‌گفت، تا شبی در عالم رویا به خدمت حضرت امیر المؤمنین علیه‌السلام رسید و امام بدو فرمود: چرا در مصیبت برادرت مرثیه گفته‌ای و برای فرزندم حسین علیه‌السلام مرثیه نمی‌گویی؟ عرض کرد: یا امیر المؤمنین! مصیبت حسین علیه‌السلام خارج از حد و حصر است و لذا آغاز سخن را پیدا نمی‌کنم. فرمودند: بگو: باز این چه شورش است که در خلق آدم است. باری، مرثیه سروده شد و از همان روزهای آغازین، از آن استقبال شد، تا آن جا که صاحب «نتایج الافکار» می‌نویسد: اگر چه اکثر عالی‌طبعان به فکر مرثیة حضرت امام حسین علیه‌السلام پرداختند، اما این مرثیه، شأن و شرف و مقبولیتی بالاتر دارد.»(فرهنگ عاشورا، ۱۳۸۴، ص ۳۶۶)دعبل بن علی الخزاعیابو علی دعبل بن رزین خزاعی کوفی، سرایندة قصیدة معروف «مدارس آیات» در سوگ مظلومیت امامان شیعه است. وی که از مرثیه‌سرایان بزرگ عاشورا به حساب می‌آمد بیشتر در بغداد زیست، شعرهایش بیشتر در نکوهش خلفای جور و حمایت از اهل‌بیت علیهم‌السلام بود. ولادت این چهرة نابغة شعر شیعی که از شیفتگان جان‌باختة راه ائمه و ولایت بود. سال ۱۴۸ و شهادتش به دسیسة حاکم دمشق، در ۹۸ سالگی در۲۴۶ هجری بود. قبرش در «زویله» نزدیک مرز سودان است.۵«سه خصوصیت بارز، دعبل را در عصر خویش و حتی در اوایل جوانی، انگشت‌نمای علاقه‌مندان به شعر و شاعری کرد: قریحة سرشار، تشیع و هجو»(گوهری، ۱۳۶۸، ص ۷۵)دعبل مرد انقام‌جو و هجوگری بود۶، هیچ چیز او را خشنود نمی‌ساخت و به ستایش وا نمی‌داشت. از این رو، هرگز از انتقاد و عیب‌جویی خسته نمی‌شد. در تمام طول حیات خود چون به دنبال انسان واقعی می‌گشت از افراد معمولی بشر بیزار بود، چنان که می‌گفت:انی لافتح عینی حین افتحهاعلی کثیر ولکن لا اری احدا«وقتی دیدگانم را می‌گشایم، افراد بسیاری را می‌بینم، ولی انسان نمی‌بینم.»او نه تنها شیعه‌ای مؤمن و معتقد است بلکه برای ترویج اصول عقاید این مذهب تا پای جان هم می‌ایستد و در این راه، از هیچ چیز و هیچ کس هم هراسی به خود راه نمی‌دهد.در این که او، ادیبی بارع بوده است جای هیچ شکی نیست.«از جاحظ نقل کرده‌اند که گفت: از دعبل شنیدم که گفت: در طول ۶۰ سال گذشته بر من روزی نگذشت که در آن شعری نگفتم.»(الأغانی، ج ۱۸، ص ۴۴)و این دلیلی واضح بر ممارست و پشتکار اوست.دعبل مراثی بسیار در مصیبت حضرت حسین علیه‌السلام انشاد کرده است؛ اما قصیدة تائیه۷ او، از مهم‌ترین اشعار او در این زمینه به حساب می‌آید.زمان و مکان سرایش این شعر و حکایت‌هایی که دربارة تائیه نقل می‌کنند همگی حکایت از عظمت و اهمیت این مرثیه دارد. «دعبل در حقیقت سرودن این شعر را به هدف انشاد در محضر امام شیعیان به پایان برد و به همین سبب، چون از کار فراغت یافت فوراً راه خراسان پیش گرفت تا سروده‌هایش را بر ایشان بخواند.او با این بیت آغاز کرد:مدارس آیات خلت من تلاوهو منزل وحی مغفر العرصات«جایگاه‌های تلاوت آیات قرآن را می‌یابم که دیگر خالی است و منزل‌های وحی را می‌بینیم که هواداری ندارد.»و به این بیت رسید که:اذا و تروا مدوا الی واتریهمأکفا عن الأوتار منقبضاتدر این جا، امام چنان گریستند که حالت اغما برایشان پدید آمد. دعبل به اشارت خادم از خواندن باز ایستاد و چون دعبل دوباره به همان قطعه رسید، بار دیگر حال امام متغیر و دگرگون شد و چون امام بهبودی حاصل می‌کنند، دوباره امر به بازخوانی می‌کنند و این بار بود که دعبل توانست همة ابیات را انشاد کند. امام با تحسین و اعجاب فراوان از او تشکر کردند و دستور دادند تا هزار درهم از درهم‌هایی که به نام ایشان ضرب شده بود و تا آن روز توزیع نشده بود را به دعبل بپردازند.»(گوهری، ۱۳۶۸، صص ۱۴۳ ـ ۱۴۲)ابیات ذیل از قصیدة تائیة اوست:«افاطم لو خلت الحسین مجرلاو قدمات عطشاناً بشط فراتاذا للطمت الخد فاطم عندهو اجریت دمع العین فی الوجناتافاطم قومی یا بنته الخیر و اندبینجوم سماوات بارض فلاتقبور بکوفان و اخری بطیبهو اخری بفتح نالها صلواتیقبور ببطن النهر من جنب کربلامعرسها منها بشط فراتتوفوا عطاشاً بالعراء فلیتنیتوفیت فیهم قتل حسین وفاتیسابکیهمم ما ذرفی الارض شارقو نادی منادالخیر للصواتقتیلاً بلاجرم فجیعاً بفقدهفریداً ینادی این این حماتی»«ای فاطمه، اگر در خیال خویش، حسین را فرو افتاده و در کنار شط فرات، لب‌تشنه، جان‌سپرده بینی.در این هنگام با دست خود بر چهرة خویش سیلی همی زنی و اشک غم برگونة خویش همی فرو غلطتانی.فاطمه، ای دختر منبع خیرات، برخیز و گریه کن، آن ستارگان روشن را که بر بیابان‌ها فرو غلتیده‌اند.بر آن قبرها که در «کوفه» و «مدینه» و «فخ» بنا شده‌اند، بنال.بر آن قبرها که در دل نهر در کنار کربلا بر شط فرات آرامگاه شده‌اند، گریه کن.با کام تشنه، جان سپردند و کاش که من با آنان پیش از روز مرگ خود، جان سپرده بودم.تا درخشنده‌ای بر زمین می‌درخشد، مؤذن بانگ نماز بر می‌دارد، بر آنان می‌گریم.آن‌کس که بی‌گناه به قتل رسید و فقدانش دردناک است، آن‌که تنها بود و همی فریاد بر می‌آورد که حامیان من کجایند؟»(افسری کرمانی، ۱۳۷۱، صص ۱۰۷ ـ ۱۰۶)محتشم و دعبل با این که از لحاظ زمانی و مکانی با هم فاصله دارند اما در مقایسة مرثیه‌های این دو شاعر به موارد مشابهی برخورد می‌کنیم از جمله:۱ـ تولی و تبریرکن و مبنا و هستة اصلی سروده های شاعران مرثیه‌سرا، دو صفت آرمانی و مکتبی، تولی و تبری است.جهت‌گیری شعر حزن‌انگیز، همان نیل به مرتبه‌ای از محبت و دلدادگی به ائمه و اهل‌بیت علیهم السلام است.دعبل همة هنر و توانمندی‌اش را در این زمینه به‌کار می‌گیرد تا نردبانی درست کند برای این‌که بتواند به قرب رضایت دوستان خدا برسد:«فکیف؟ و من انی یطالب زلفهالی الله بعد الصوم و الصلواتسوی حب أبناء النبی و رهطهو بغض بنی الزقاء العبلاتو هند و ما أدت سمیهاولو الکفر فی الاسلام و الفجرات»(گوهری، ۱۳۶۸، ص ۷۹)«چگونه و به چه وسیله‌ای(جز توسل به اهل‌بیت) بعد از نماز و روزه، طالب نزدیکی به خدایی؟به جز با محبت خاندان پیامبر و یارانش و دشمنی با مروانیان و امویاندر حالی‌که هند و سمیه و فرزندان ریشة کفرند و در اسلام فساد کرده‌اند.»و این حقیقت در شعر حزن‌انگیز و عاشورایی محتشم به نحو اکمل و احسن ظهور عینی یافته است:«مسلمانان خروش از جان بر آریدمحبان از جگر افغان بر آریددرین ماتم به سوز و درد باشید به اشک سرخ و رنگ زرد باشیدبسان غنچه دل‌ها چاک سازیدچو نرگس دیده‌ها غمناک سازیدز خون دیده در جیحون نشینیدچو شاخ ارغوان در خون نشینیدبه ماتم بیخ عیش از جان بر آریدبه زاری تخم غم در دل بکاریدکه در دل این زمان تخم ملامتبر شادی دهد روز قیامتخداوندا به حق آل حیدربه حق عترت پاک پیمبرکه سوی محتشم چشمی عطا کنشفیعش را شهید کربلا کن»(دیوان محتشم کاشانی، ۱۳۷۹، صص ۵۰۹ ـ ۵۰۸)۲ـ افشاگری جنایات و مدافع حریم اهل‌بیت (اشاره با ظالمین)محتشم در شعر سوزناک خود، از جنایات زشت‌کاران اهریمن‌صفت پرده برداشته و آنها را افشا می‌کند.«ای چرخ غافلی که چه بیداد کرده‌ایوز کین چها درین ستم آباد کرده‌ایبر طعنت این بس است که با عترت رسولبیداد کرده خصم و تو امداد کرده‌ایای زادة زیاد نکردست هیچ گهنمرود این عمل که تو شداد کرده‌ایکام یزید داده‌ای از کشتن حسینبنگر که را به قتل که دلشاد کرده‌ایبا دشمنان دین نتوان کرد آنچه توبا مصطفی و حیدر و اولاد کرده‌ایحلقی که سوده لعل لب خود نبی بر آنآزرده‌اش به خنجر بیداد کرده‌ایترسم تو را دمی که به محشر بر آورنداز آتش تو دود به محشر در آورند»(همان، ۱۳۷۹، صص ۵۳۸ ـ ۵۳۷)این رویه در شعر دعبل نیز، جاری و ساری است:«یخبرن بالأنفاس من شر انفساساری هوی ماض و آخر آت»(گوهری، ۱۳۶۸، ص ۱۴۵)۳ـ ذکر مصیبت و رثای حسین علیه‌السلامدعبل از جمله شاعرانی است که با فصاحت و بلاغت خود به شعر بکا، پایه‌ای قویم و بنیادی رکین می‌بخشد.شاعر، همة هنر خود را وقف توصیف غم و اندوهی می‌کند که شهادت جانخراش امام مسبب آن است. کلمات وی لحظه‌به‌لحظه کربلا را به یاد می‌آورد و غمی سنگین را بر روح دوستدار اهل‌بیت علیهم السلام به جای می‌گذارد و در عزای سیدالشدا حسین بن علی علیه‌السلام می‌سراید:«أ أسبلت دمع العین بالعبراتو تبکی علی آثار آل محمدو قد ضاق منک الصدر بالحسرات ألا فأبکهم حقا و اجر علیهمو عیونالریب الدهر منسکباتو لاتنس فی یوم الطفوف مصابهمبداهیه من اعظم النکباتسقی الله أجداثا علی طف کربلامرابع امطار من المزناتو صلی علی روح الحسین و جسمهطریحالذی النهرن بالفلواتأ أنسی و هذا النهر یطفح ظامئاقتیلا و مظلوما بغیر تراتفقل لابن سعد ابعدالله سعدهستلقی عذاب النار و اللعناتساقنت طول الدهر ماهیت الصباو اقنت بالاصال و الغدواتعلی معشر ضلوا جمیعا و ضیعوامقال رسول الله بالشبهات»(گوهری، ۱۳۶۸، صص ۱۴۱ ـ ۱۴۰)« ای اشک از دیده فروریختی و از شدت آه و ناله به‌جان آمدی؟آیا دلت تنگ و حسرت‌کش بر آثار آل محمد گریستی؟بلی! برای ایشان حقیقتاً گریه کن و چشمانت را در غمشان اشکبار ساز.روز عاشورا را به یاد آور، و آن مصیبت بزرگی را که برای اسلام از بدترین نکبت‌ها بود.خدای، بدن‌های افتاده در زمین کربلا را با بارش ابرها سیراب گرداناد.و بر جسم و روح حسین درود فرستاد که در میان دو نهر تشنه جان داده است.آیا فراموش کنم تشنه‌ای را در کنار رودی پر آب بدون گناه کشتند؟به ابن سعد که خدای سعد از او بگرداند بگو هر آینه عذاب آتش و لعنت هر دو جهان را بر خود خریدی.تا نسیم وزنده است و تا شب و روز آینده؛بر آن قوم که گمراه شدند و سخنان پیامبر را با شبهه‌ها ضایع ساختند، نفرین می‌کنم.»(گوهری، ۱۳۶۸، صص ۱۶۹ ـ ۱۶۸)سلسله صفویه و شاهان آن به دلیل اعتقادی که داشتند، نقش بسیار مهمی در ترویج ادبیات دینی و مذهبی به‌ویژه مدح ائمة دین و ذکر مصائب اهل‌بیت علیهم السلام ایفا می‌کردند و مراثی سروده‌شده در رثای شهدای کربلا صورت عالی آنهاست.محتشم کاشانی نیز، به عنوان یکی از شاعران برجستة این دوره از این امر مستثنی نبوده و اشعار جانگداز بسیاری در نهایت فصاحت و بلاغت در وصف این رویداد تاریخی شگرف سروده است که خوانندة خود را به‌شدت متأثر می‌سازد:«این زمین پر بلا را نام دشت کربلاستای دل بی درد، آه آسمان‌سوزت کجاستاین بیابان قتلگاه سید لب‌تشنه استای زبان وقت فغان ای دیده هنگام بکاستاین فضا دارد هنوز از آه مظلومان اثرگر ز دود آه ما عالم سیه گردد رواستاین مکان بوده است روزی خیمه‌گاه اهل‌بیت کز حباب اشک ما امروز گردش خیمه‌هاستکشتی عمر حسین اینجا به‌زاری گشته غرقبحر اشک ما درین غرقاب بی‌توفان چراست»(دیوان محتشم کاشانی، ۱۳۷۹، صص ۲۵۰ ـ ۲۴۹)نتیجه گیریمرثیه‌سرایی و بازخوانی حوادث تلخ و جانگداز در قالب شعر و ادبیات حزن‌انگیز از روش‌های ملهم ابراز عشق و محبت نسبت به ائمة اطهار علیهم‌السلام و بغض و دشمنی نسبت به جباران زورگو بوده است. از نامدارترین این شاعران در طول تاریخ اسلام و تشیع، دعبل بن علی بن الخزاعی و محتشم کاشانی را می‌توان نام برد، به‌گونه‌ای که هر دو مدافع حریم اهل‌بیت علیهم السلام بوده‌اند. این دو از شدت برجستگی ادبی و دلدادگی ایمانی، چهره و جلوة جاودانه و قدسی خاصی پیدا کرده‌اند. شعر آنها همچون تیر سرکش قهاری است که با کمترین خطا و بیشترین نتایج به سر ظالمان و غاصبان شلیک گردیده و رسواکننده و افشاگر جنایت‌ها و اصحاب ظلم و ستم بنی‌عباس و دستگاه‌های جاری زمان خود بوده است. این دو شاعر متعهد با تمام خطرها و محرومیت‌ها لحظه‌ای در اثبات حقانیت تردید ننموده‌اند. اشعار جاودانة خزاعی معروف به تائیه در تارک دوستی آل الله در طول زمان درخشیده و بر همسنگ و بی‌بدیل خود به نام محتشم کاشانی تکیه نموده است.پی نوشت ها:۱ـ «در مورد حضرت آدم علیه‌السلام می‌توان به این نکته اشاره کرده پس از پذیرفته شدن توبه‌اش، وقتی در اطراف زمین سیر می‌کرد به سرزمین کربلا رسید، پایش به چیزی خورد، سپس بر زمین افتاد و خون از پایش جاری شد. آنگاه سر به آسمان بلند کرد وگفت: خداوندا آیا گناهی از من سرزد که این‌گونه مرا معاقب فرمودی؟ وحی رسید: نه ولیکن فرزندت حسین علیه‌السلام در این مکان کشته می‌شود؛ پس خون تو موافق خون او جاری شد، عرض کرد: چه کسی قاتل اوست؟ وحی آمد یزید ملعون، پس او را لعن کن. پس از آن که آدم او را لعن کرد به سوی جبل عرفات روانه شد.»(ر.ک: فرهنگ عاشورا، ص ۶)۲ـ با تفحص در باب نخستین شاعر عاشورایی، علاوه بر «عقبه بن عمر السهمی» به نام‌هایی نظیر سوده همدانی، امام شافعی، ابو وهب قرشی، سلیمان بن قبه الخزاعی و حتی صاحب ابن عباد بر می‌خوریم.۳ـ شعری که به این شاعر صفاری نسبت می‌دهند:ای امیری که امیران جهان خاص و عامبنده و چاکر و مولای و سگ بند و غلام۴ـ قدیمی‌ترین کتاب منشور که در مرثیه‌سرایی کربلا نوشته شده است، کتاب روضة ‌الشهدای ملاحسین کاشفی، معاصر سلطان حسین بایقرا از دانشمندان و نویسندگان معروف قرن نهم است.۵ـ الغدیر، علامه امینی، صص۲۸۶ ـ ۲۶۳؛ نیز دربارة شرح حال او، ر.ک: «دعبل خزاعی، شاعر دار بردوش» از: مطصفی قلیزاده.۶ـ از جمله افرادی که دعبل به هجو آنها پرداخته می‌توان به مطلب بن عبدالله مالک الخزاعی، امیر مصر هارون الرشید و مأمون معتصم و ابراهیم بن المهدی و ... اشاره کرد: از جمله در هجو معتصم می‌گفت:«ملوک بنی العباس فی الکتب سبعةو لم تاتنا عن ثامن لهم کتبکذلک اهل الکهف فی الکهف سبعةخیار اذا عدوا و ثامنهم کلبو انی لاعلی کلبهم عنک رتبةلانک ذوذنب و لیس له ذنب»«پادشاهان بنی‌عباس در نوشته¬ها، هفت تن هستند و هنوز، از هشتمی آنها نامی در نوشته‌ها ندیده‌ام. اصحاب کهف نیز چنین بودند، هفت تن برگزیده و هشتمی سگ‌شان بود.ولی من سگ‌شان را بر تو برتری می‌دهم، زیرا تو گناهکاری و آن را گناهی نبود.»۷ـ ابو الفرح اصفهانی مؤلف شهیر کتاب الأغانی، تائیه را از بهترین منظومه‌ها و زیباترین مدایحی می‌داند که در ستایش اهل‌بیت علیهم‌السلام سروده شده‌اند.(ر.ک: الأغانی، ج ۱۸، ص ۲۹)منابع:۱ـ اصفهانی، ابوالفرج الأغانی، ج ۱۸۲ـ افسری کرمانی، عبدالرضا، نگرشی به مرثیه‌سرایی در ایران، چ اول، تهران، انتشارات اطلاعات،۱۳۷۱.۳ـ الفاخوری، حنا، تاریخ ادبیات زبان عربی از عصر جاهلی تا قرن حاضر، ترجمه: عبدالمحمد آیتی، چ هفتم، تهران، انتشارات توس، ۱۳۸۶.۴ـ دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامة دهخدا، چ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷.۵ـ رضازاده شفق، صادق، تاریخ ادبیات ایران، چ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه پهلوی، ۱۳۵۲.۶ـ شرطونی، سعید، اقرب الموارد، چ دوم، لبنان، بیروت، انتشارات دارالکتب الومیه، ۱۹۹۲م.۷ـ شمیسا، سیروس، انواع ادبی، چ دهم، تهران، انتشارات فردوس،۱۳۸۳.۸ـ کافی، غلامرضا، شرح منظومة ظهری(نقد و تحلیل شعرهای عاشورایی از آغاز تا امروز) چ اول، تهران، انتشارات مجمع فنی عاشورا، ۱۳۸۶.۹ـ گوهری، محمد جواد، دعبل بن علی الخزاعی، چ اول، تهران، انتشارات، امیر کبیر، ۱۳۶۸.۱۰ـ محتشم، علی بن احمد، دیوان محتشم کاشانی به تصحیح و مقدمه اکبر بهداروند، تهران، انتشارات نگاه، ۱۳۷۹.۱۱ـ موسوی گرمارودی و همکاران، فرهنگ عاشورا، چ اول، تهران، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۴.۱۲ـ ندا، حله، ادبیات تطبیقی، ترجمه هادی نظری منظم، چ دوم، تهران، نشرنی، ۱۳۸۷. ]]> انديشه Wed, 16 Apr 2014 14:56:20 GMT http://deabel.org/vdcezw8z.jh8vxi9bbj.html پانزدهمين نشست مرجع‌شناسی كتب عاشورايی برگزار شد http://deabel.org/vdcjz.etuuqevffs.html به گزارش خیمه، مدير مركز پژوهش و نشر فرهنگ عاشورا شهرستان دزفول ضمن بيان اين مطلب گفت: طی اين جلسه مقتل معتبر و ارزشمند «علامه موسوی مقرم» مورد نقد و بررسی قرار گرفت و اين كتاب از مقاتل مربوط به عصر حاضر بوده و مطالب آن از روی كار آمدن يزيد آغاز می‌شود و تا شهادت امام(ع) ادامه می‌يابد. مهندس عبد‌الكريم خاضعی‌نيا افزود: كتاب مقتل مقرم از 42 عنوان تشكيل شده است كه از جمله اين عناوين ماجرای دعوت حضرت مسلم، ديدار از زنان بنی‌هاشم با امام(ع)، موضوع‌گيری امام(ع) در مقابل بزرگان مكه، بستن آب، خطبه‌خوانی امام(ع)، اسب تاختن بر بدن شهداء و... اشاره كرد.مدير مركز پژوهش و نشر فرهنگ عاشورا شهرستان دزفول در پايان گفت: اين اثر از منابع قابل استناد و مورد وثوق در امور پژوهشی است و مراجعه به آن به پژوهشگران اين عرصه توصيه می‌شود. ]]> انديشه Thu, 08 Nov 2007 06:16:15 GMT http://deabel.org/vdcjz.etuuqevffs.html قصد امام حسين(ع) برای شهادت تنها دو روز قبل از عاشورا مطرح شد http://deabel.org/vdcf.ydyiw6dvvgiaw.html دکتر غلامرضا ذكيانی در خصوص سخنان استاد جعفريان گفت: ديدگاه شما يك ديدگاه بيرونی است كه در اين ديدگاه به همه جريان‌ها و حتی خودتان هم اشاره كرديد. آيا بيست سال ديگر اگر يك نفر می‌خواهد از بيرون نگاه كند، می‌تواند بپرسد كه آثار آقای جعفريان كجا قرار می‌گيرند و به كدام گفتمان تعلق دارند؟ مدرس فلسفه و كلام اسلامی و عضو هيأت علمی دانشگاه علامه طباطبائی افزود: پرسش ديگر اين‌كه آيا می‌توان مثلا در قرن دهم يا دوازدهم كسی را يافت كه به اين نوع از خودآگاهی رسيده باشد و قبل از اعلام نظر خود، به تحليل نظرات ديگران با توجه به زمينه و زمانه آنان بپردازد؟ به علاوه آيا اين خودآگاهی در نگاه از بيرون، هيچ تأثيری در نگاه درونی يك مورخ دارد يا خير؟ و به دليل اين‌كه ما امری به نام تاريخ داريم و امری به نام تبيين تاريخی و فرمايش شما هم راجع به تبيينات يا جريان‌های تاريخی است كه تحت تأثير فرنگ عمومی است، آيا وقتی ما از بيرون نگاه می‌كنيم، می‌توانيم مجموعه اين تبيينات را كنار هم بگذاريم و از برخورد و نسبت آن‌ها با مواد تاريخی به چيزهايی برسيم كه حتی مورخان قرن سوم و چهارم هم بدان‌ها نرسيده‌اند؟ استاد جعفريان در پاسخ به اين پرسش‌ها اظهار كرد: اين‌‌كه آيا در گذشته هم نگاه درجه دوم و بيرونی وجود داشته است يا نه، بايد بگويم چرا، وجود داشته، اما به صورت پراكنده. مثلا مرحوم شيخ «صدوق»، وقتی به روايات طبی می‌رسد، چنين تحليلی را ارائه می‌دهد و با تقسيم‌بندی آن‌ها به نگاه بيرونی و پيرامونی، آن‌ها را نقد می‌كند. وی افزود: در فقه هم به صورت موردی اين اظهار نظرها را داريم، اما اسمش را نگاه بيرونی نمی‌گذارند. در واقع اين نگاه بيرونی است، اما به اسم توجيه درونی مطرح می‌شود. به طور كلی بايد بگويم كه نگاه بيرونی، يك امر وارداتی غربی، معرفت‌شناسانه‌ و جديد است. ما در فرهنگ گذشته‌ خودمان معمولا عضو يك گروه و در حال قضاوت كردن درباره ديگران هستيم. البته استثنائاتی هم داريم كه از بيرون نگاه می‌كنند و بی‌طرفانه گزارش می‌كنند. مثلا «ابوريحان بيرونی» يك استثناست كه از بيرون به انديشه‌های هندوئيسم می‌نگرد. عضو هيئت علمی گروه تاريخ دانشگاه تهران، در مورد سؤال دوم دكتر ذكيانی گفت: به نظر من هيچ‌كس نمی‌تواند خود را از محيط پيرامونی و فضای حاكم بر آن به كلی رها كند. ما هم تحت تأثير جامعه، محيط و عناصر متشكله فرهنگ عمومی هستيم. در عين حال چشم ديگرمان به حقيقت‌يابی تاريخی از راه روش‌های معمول پژوهش دوخته است. وی تأكيد كرد: ما دائما ميان محكمات و متشابهات معلق هستيم. اين درست است كه حقيقتی در عالم هست، اما در عمل آن چيزی كه پياده می‌شود، تركيبی از آن با فرهنگ عامه است كه محك خود را در نهايت با مقبوليت ميان مردم و تأثيرگذاريش در عمل نشان می‌دهد. بررسی اين امور در مباحث هرمنوتيك و معرفت‌شناسی صورت می‌گيرد كه جدا از مباحث تاريخی است. يك مورخ نمی‌تواند به اين پرسش‌ها پاسخ بدهد. اين اشكالات، اشكالات معرفتی و فلسفی است، نه اشكال تاريخی. مورخ تنها شواهد می‌آورد، اما نمی‌تواند به اين مشكلات معرفتی پاسخ قاطعی بدهد. مؤلف «تأملی در نهضت عاشورا» در باب تلقی خويش از قيام عاشورا گفت: مسلما من هم متعلق به زمان خاص خودم هستم. در عين حال اين امر نبايد مانع از آن باشد كه هر نظری كه دارم، الزاما مستند به متون تاريخی اصيل باشد. در خصوص بحث عاشورا و تحليل آن از باب هدف‌شناسی، فكر می‌كنم مسئله شهادت امام حسين(ع) از زاويه ديد تاريخی و نه كلامی، دو روز قبل از عاشورا مطرح شد. وی تصريح كرد: حتی تصور می‌كنم ـ باز هم از ديد تاريخی، نه كلامی ـ امام حسين(ع) تا صبح عاشورا هم انتظار داشت كه اوضاع عوض شود و اين يك انتظار غير عادی نبود. اين را براساس نصوص تاريخی می‌گويم و فكر می‌كنم كه امام(ع) به هيچ وجه قصد شهادت نداشته است و مايل نبوده است به راحتی جانش را از دست بدهد. اين استاد دانشگاه خاطرنشان كرد: مفهوم كليدی اقدامی كه امام حسين(ع) به آن دست زد ـ آن هم از دو روز پيش از عاشورا و بيشتر در شب و صبح عاشورا ـ مفهوم «عزت» است، مفهومی كه هم‌زمان جنبه انسانی و اسلامی دارد. هم انسان خودش عزت‌خواه است و هم اسلام عزت مؤمن را می‌خواهد. من معتقدم اباعبدالله(ع) تمام كارها را انجام داد تا شرايط به گونه‌ای پيش برود كه در انتها، هم عزتش محفوظ بماند و هم كشته نشود. وی افزود: اما وقتی امر دائر مدار عزت و شهادت از يك طرف و ذلت از طرف ديگر شد، امام(ع) عزت؛ يعنی شهادت را انتخاب كرد. لحظه تصميم‌گيری برای حفظ عزت، درست زمانی بود كه دريافت ادامه دادن به زندگی، به معنای ذلت است. به نظر من تفسيرهای ديگری كه از اين واقعه شده، آثاری است كه افراد بعد از اتفاق افتادن آن واقعه، به آن‌ها فكر كرده و آن‌ها ‌را مطرح كرده‌اند. مؤلف «تاريخ تشيع در ايران تا طلوع دولت صفوی» در مورد اين مسئله كه چرا امام حسين(ع) اصلا تصميم گرفتند به سمت كوفه حركت كنند؟، گفت: واقعيتش اين است كه همه چيز درست برنامه‌ريزی شده بود، اما شيعيان كوفه قضيه را خراب كردند. آن‌ها حماقت كردند و لااقل اگر صبح عاشورا هم مانند آن سی نفر به امام حسين(ع) پيوسته بودند، اوضاع عوض می‌شد. من معتقدم اين امر مانند بازگشت امام خمينی(ره) به ايران است. تمام آن خطرات را داشت. اما در ايران چند نفر عاقل بودند و برنامه‌ريزی كردند، حتی سر جزئيات هم در تهران برنامه‌ريزی و محاسبه شده بود. مردم هم در صحنه ماندند و آن خطرات همه از بين رفت. وی افزود: كشته شدن برای امام حسين(ع) واقعا هدف نبود. به همين دليل بود كه امام هر پيشنهادی برای تغيير اوضاع داد و بارها با «عمر بن سعد» گفت‌وگو و مذكراه كرد. نفس مذاكره عزت را از بين نمی‌برد. اما در اين شرايط امام حسين(ع) نمی‌خواست عزتش زير سؤال برود. اين امر هم جنبه عربی داشت، هم جنبه انسانی و هم جنبه اسلامی. صبح عاشورا كه «زهيربن ‌قين» سخنرانی می‌كند، فقط برای اتمام حجت نيست، بلكه اطمينان دارد و يا لااقل احتمال می‌دهد كه حتما عده‌ای به امام حسين(ع) ملحق می‌شوند. مؤلف «حيات فكری سياسی امامان شيعه» اظهار كرد: در آن يكی دو روز هر لحظه احتمال تغيير اوضاع و امكان تحول بود. «حر بن يزيد» كه جزو شيعيان نبود، به امام(ع) پيوست، اما اشكال اين بود كه شيعيان در كربلا نبودند و در راه گريخته بودند. اگر آمده بودند، می‌توانستند به امام حسين(ع) بپيوندند. تفسيری كه من از عاشورا دارم و شايد مربوط به زمان خودمان است، اين است كه شيعه خيلی محافظه‌كار است و نمی‌خواهد به سادگی خونش را بدهد، مگر اين‌كه پای عزت به ميان آيد كه اين امر هم استثناست. مطابق قواعد فقهی، شيعه بايد سياست داشته باشد، حرف بزند، گفت‌وگو كند، امتياز بگيرد و امتياز بدهد. استاد جعفريان در پايان اين نشست، در پاسخ به اين پرسش دكتر ذكيانی كه می‌گفت آيا بحث عزت می‌تواند ماجراهای عاشورا را تا آخر توجيه كند؟، تصريح كرد: شما بايد نگاه پسينی خود به واقعه عاشورا را از ميان برداريد. خيلی ماجرا را پيچيده نبينيد. ما هميشه آثار را جزو انگيزه‌ها می‌گيريم، تنها به اين دليل ‌كه اتفاقی افتاده و ما پس از آن آمده‌ايم، در حالی كه نود درصد از اين مطالب اساسا پيش از آن مطرح نبوده است. ]]> انديشه Sun, 09 Mar 2008 11:14:50 GMT http://deabel.org/vdcf.ydyiw6dvvgiaw.html قيام اباعبدالله نهضت اصلاح طلبی است http://deabel.org/vgljvvev.uqeitubffvszu.w.html اندیشه - مهدی جعفری: سی و يكمين نشست از دور دوم سلسله نشست‌های عاشوراپژوهی چهل منزل تا اربعين با موضوع «نهضت اصلاحی عاشورا» و سخنرانی محمدجواد صاحبی، رئيس انجمن علمی اديان و مذاهب حوزه علميه قم برگزار شد.صاحبی در این نشست كه به همت مركز مطالعات راهبردی خیمه در مركز انجمن‌های علمی حوزه علمیه قم برگزار شد در سخنانی به تشریح واژه اصلاح پرداخت و اظهار داشت: اصلاح و احیا دو واژه‌ای هستند كه در فرهنگ دینی ما پیشینه‌ای طولانی دارند. وی با بیان اینكه اصلاح در برابر افساد است، تصریح كرد: افساد یعنی نابسامانی، ‌آشفتگی و درهم‌ریختگی و اصلاح كاملا در مقابل آن به معنی به سامان آوردن و مرتب كردن است و لذا وقتی باغبانی علف‌های هرزه را وجین می‌كند و یا شاخ و برگ‌های اضافی درختان را حذف می‌كند می‌گویند این درخت را اصلاح كرده است. رئیس انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم با تبیین ساحت‌های انجام اصلاح ابراز داشت:‌ اصلاح گاهی در آداب، رسوم، فرهنگ و عقاید صورت می‌گیرد، یعنی زمانی كه آداب، رسوم و عقاید یك جامعه با مطالب واهی، خرافات و امور غیرعقلانی آمیخته شود، كسانی به عنوان مصلح این عقاید،‌ آداب و رسوم را پالایش می‌كنند و در واقع اصلاح در این موارد صورت می‌گیرد. وی افزود: وقتی مفاهیم غلط جایگزین مفاهیم صحیح می‌شوند مصلحان می‌آیند و این مفاهیم را اصلاح و به اصل خود باز می‌گردانند. صاحبی با بیان اینكه گاهی اصلاح در نظام سیاسی و حكومتی صورت می‌گیرد، تصریح كرد: وقتی نظام اجتماعی و سیاسی یك جامعه دچار انحرافات و از مسیر اصلی خود خارج می‌شود كسانی كه مصلح و اصلاح‌گر هستند با مبارزات پیگیر و بی‌امان و با روش‌های مختلف تلاش می‌كنند، این نظام سیاسی و اجتماعی حكومت را اصلاح كنند. وی با تاكید بر اینكه هدف همه انبیا و اولیا الهی اصلاح است، افزود: اصلاح عقاید، فرهنگ، اخلاق، نظامات اجتماعی، سیاسی و حكومت در جامعه از عمده‌ترین اهداف انبیا و اولیا الهی است. این پژوهشگر حوزوی از حضرت اباعبدالله الحسین(ع) به عنوان یك مصلح و اصلاح‌گر بزرگ یاد كرد و گفت: حضرت سیدالشهدا(ع) زمانی كه مدینه را به سمت مكه ترك كرد وصیت‌نامه‌ای به برادرش محمدبن حنفیه می‌نویسد در آن وصیت‌نامه این جمله معروف را می‌فرماید: «حقیقتاً و به راستی من برای ایجاد آشفتگی، خودنمایی و ظلم و ستم این شهر را ترك نمی‌كنم بلكه من از مدینه بیرون می‌روم برای اینكه امور امت را اصلاح كنم و به سیره جدم پیامبر(ص) و پدرم علی‌بن ابیطالب(ع)، امر به معروف كنم، نهی از منكر كنم». وی با تقسیم اصلاح به دوگونه فردی و اجتماعی،‌ اظهار داشت: ضمن اینكه هم اصلاح فردی و هم اجتماعی دارای اهمیت است و انبیا و اولیا خدا و علمای بزرگ به آنها اهتمام داشتند، اما اصلاح اجتماعی دارای اهمیت بیشتری است. صاحبی با بیان اینكه اصلاح فردی در بستر مبارزات اجتماعی امكان پذیر است، ابراز داشت: اینكه انسان گوشه‌ای بنشیند و تهذیب نفس كند اصلاح صورت نمی‌گیرد بلكه باید با با مشكلات درگیر شود تا بتواند در این پستی‌ها، بلندی‌ها و افت و خیزها، تنگناها و مشكلات شخصیت خود را بسازد. وی با بیان اینكه حضرت اباعبدالله‌الحسین(ع) هر دو طریق اصلاح را پیمودند، تصریح كرد: اصلاح فردی حضرت(ع) از همان لحظه حركت از مدینه به سمت مكه آغاز شد و تا انتهای سفر به كربلا ادامه داشت و در تمام این مدت اصلاح فردی را از یاد نبردند. رئیس انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم افزود: نفوذ در قلوب افراد و ساختن افرادی مخلص و فداكار جزء هدف‌های اباعبدالله(ع) بود، لذا در بین راه مكه تا كوفه هر جا بارانداز می‌كردند و فرد یا گروهی را می‌دیدند به سمت آنها می‌رفتند تا آنها را اصلاح و به راه راست هدایت و از انحرافات او جلوگیری كنند. وی تاكید كرد: اینكه فرد سابقه خوبی ندارد، ‌آلوده است،‌ از حزب و گروه ما نیست و یا انحراف عقیدتی ندارد دلیل نمی‌شود كه حسین(ع) با افراد سخن نگوید و آنها به راه هدایت نكند  چراكه نمونه بارز آن ماجرای «حربن یزید ریاحی» است. صاحبی با بیان اینكه اصلاح افراد با هر عقیده، زمینه و پیشینه‌ای كاری حسینی است، تصریح كرد: متاسفانه رفتار كسانی كه مدعی پیروی از حسین بن علی(ع) هستند با آن حضرت(ع) فاصله زیادی دارد، یعنی بر خلاف مكتب تربیتی حسین(ع)، ما می‌گوییم هر كس با ما نیست بر ما است. وی با تاكید بر اینكه حضرت سیدالشهدا(ع) در كنار اصلاح فردی از اصلاح اجتماعی غافل نبوده است، بیان داشت: اهمیت اصلاح اجتماع، ‌نظامات سیاسی و حكومتی بیشتر از اصلاح فردی است زیرا اگر نظامات اجتماعی و سیاسی فاسد شوند دو زیان را به همراه دارند یكی اینكه با در اختیار داشتن پول، قدرت و امكانات شمار زیادی از مردم را فاسد می‌كنند و دیگر اینكه رهبران سیاسی الگوهای جامعه هستند و جامعه از آنها به شدت متاثر است اگر آنها فاسد باشند جامعه نیز به فساد كشیده می‌شود. این محقق و نویسنده اصلاح كردن نظامات اجتماعی و سیاسی را در راس برنامه‌های مصلحان بزرگ از پیامبران تا اولیا خدا دانست و گفت: حسین بن علی(ع) به عنوان یك مصلح بزرگ در كنار اصلاحات فردی به اصلاحات اجتماعی می‌اندیشد و از همان ابتدا بر روی این موضع خود پافشاری كرده و تا روز عاشورا هم بر روی آن تاكید داشتند. وی با بیان اینكه آحاد یك جامعه در برابر یك حكومت ستمكار مسئول هستند و باید برای اصلاح نظام فاسد تلاش كنند، ‌اظهار داشت: امام(ع) در نامه‌ای كه به مردم كوفه می‌نویسد، می‌فرماید: «به جان خودم سوگند رهبر و امام جامعه نمی‌تواند باشد مگر كسی كه غائل به قسط باشد، برای اجرای عدالت در جامعه قیام كرده باشد و خودش را بدهكار به دین خدا بداند» و لذا بعضی از محققان گفته‌اند هدف از قیام حكومت بوده است. صاحبی تصریح كرد:‌ گویندگان این مطالب تنها توجه به بخشی از هدف‌های امام حسین(ع) كرده‌اند اما این‌ها همه هدف‌های آن حضرت نیست، اباعبدالله(ع) یك مصلح و اصلاح‌گر است و شكی نیست كه اصلاح نظامات اجتماعی و سیاسی در راس برنامه‌های حضرت(ع) قرار دارد. وی افزود: اما واقعیت این است كه شرایط كوفه به گونه‌ای نبود كه حضرت اباعبدالله(ع) در این اقدام به پیروزی برسد زیرا كوفه یك پیشینه‌های داشت و همه هم این پیشنیه را می‌دانستند كه از جمله مردم دوشخصیتی كوفه بودند كه عهد شكنی و تفاوت در ظاهر و باطن از ویژگی‌های آنها بود. رئیس انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم با بیان اینكه امام حسین(ع) واقعیت مردم كوفه می‌دانست و با علم اینكه این سفر به پیروزی نمی‌انجامد حركت كردند، یادآور شد: حضرت(ع) در برپایی این نهضت اهداف و آرمان‌هایی را مطرح كرده است كه این اهداف و آرمان‌های تمام انبیا و اولیا خدا است. وی بیان احكام دین خدا، تشكیل حكومت، زدودن مفاسد اجتماعی، مبارزه با استبداد از جمله اهداف امام حسین(ع) از قیام عنوان كرد و گفت: برای حسین بن علی(ع) تمامی این اهداف اهمیت دارد حتی به دست گرفتن قدرت به دست مومنان، اما زمان آن مشخص نیست و باید حسین(ع) برای این آرمان ها اقدام كند ولو اینكه به شهادت برسد زیرا شهادت مانع از اقدام نمی‌شود. صاحبی تصریح كرد: اگر بگوییم اقدامی كه نتیجه نمی‌دهد و به پیروزی نمی‌رسد هدردادن خون است، بر این اساس باید همه نهضت‌های اصلاحی از جمله نهضت‌های علما را تخطئه كنیم زیرا در برابر نظام‌های فاسد و مقتدر هر گونه‌ اقدامی به نابودی می‌انجامد. وی یادآور شد: اما این حركت در همه دنیا معقول است كه كسانی آرمان‌هایی را مطرح می‌كنند و پیگیری می‌كنند اگر پیروز شدند چه بهتر اگر پیروز هم نشدند باز هم پیروز هستند زیرا شهادت یك نوع پیروزی است. در پایان این نشست از سوی مركز مطالعات راهبردی خیمه از محمدجواد صاحبی رئیس انجمن علمی ادیان و مذاهب حوزه علمیه قم تجلیل شد. ]]> انديشه Sat, 11 Dec 2010 06:16:47 GMT http://deabel.org/vgljvvev.uqeitubffvszu.w.html