اگر کاری کنیم که غیرشیعه از ماطرد شود، خلاف خواسته اهل بیت(ع) است

ما وظیفه‌‌ای که شب‌های محرم و شب‌های ماه رمضان ‏انجام می‌‌دهیم، توان اینکه دنبال تک تک مردم برویم تا سال بعد ببینیم که ...

اطلاعیه مهم برای مداحان بیمه شده بنیاد دعبل

مداحان تحت بیمه بنیاد دعبل توجه کنند بیمه شده گرامی با ارسال عدد 1به شماره پیامک 30008561234560 از میزان بدهی ...

شرح امام موسی صدر بر خطبۀ حضرت زهرا(س)

حضرت فاطمه (س) این سؤال را مطرح می‌‏کند که‌ای مردم! چگونه نماز می‌‏خوانید، ولی از توطئه‏‌ها و ترفندها می‌‏هراسید؟ چگونه ...
نمايش آدرس ايميل
چهارشنبه ۲۰ ارديبهشت ۱۳۹۶    ساعت ۱۲:۴۷
نازل شدن کلام در نوحه‌ها
نازل شدن کلام در نوحه‌ها
دکتر اسماعیل امینی، عضو هیئت علمی بنیاد دعبل
فرهنگ شیعی و فضای حاکم بر محافل و هیئت­‌های مذهبی، ادامه سنت­های پسندیده بزرگانی است که قرن­ها پرچم محبت اهل بیت علیهم‌السلام را بر دوش کشیده‌­اند و در این راه از جان و مال خویش دریغ نداشته­‌اند
Share/Save/Bookmark
کد مطلب : 31705
محافل و هیئت­‌های مذهبی از دیرباز محل عرضه شعر، نوحه، مدیحه‌سرایی و منقبت­ خوانی بوده است. برخی از شعرها، نوحه­‌ها و سروده‌­های دیگر، از آغاز برای عرضه در محافل مذهبی ساخته می­شود و برخی دیگر به تناسب حال و مقام مجلس مورد نظر از میان سروده‌­های موجود در دفترها و دیوان­‌ها انتخاب می­گردد. در گذشته، ذاکران و نوحه‌خوانان به اقتضای کار خود، با ظرایف و دقایق سخنوری و شعر آشنا بودند و حتی گروهی از ایشان، ذوق سرودن داشتند و چه بسیار چکامه­‌های مطول که از بر داشتند و در هیئت­ها به آوای خوش می­خواندند و جان­ها را می‌نواختند.
در گذشته، ارتباط شاعران با نغمه­‌خوانان مذهبی به گونه­ای بود که صلابت، سلامت و سلاست سخن، اولویت داشت و بر این بنیان، شاعران بودند که ذاکران را در برگزیدن کلام مناسب یاری می­کردند. اما سالیانی است که مداحان و ذاکران، عمود خیمه محافل مذهبی شده‌­اند و نه تنها شاعران که حتی علما و منبری­‌ها، در زمره حاشیه‌نشینان و ملازمان ایشان محسوب می­شوند. این است که در انتخاب کلام و حتی در هنگام ساخته شدن شعر و نوحه، منویّات و پسند مداحان بر همه چیز مقدم است، حتی بر ظرایف سخنوری و اصول اولیه هنر شاعری، و به جای آن­ها شورآفرینی، تأثیرگذاری آنی و سطحی، سهل‌الوصول بودن کلام و شگفت‌کاری­‌های دیگر برای جلب نظر مخاطبان پرشمار و کم حوصله، اهمیت یافته است.
این وضعیت، حاصل مجموعه‌­­ای از تحولات اجتماعی است که احصای آن­ها نه در حوزه تخصص من است و نه در مجال و حوصله این نوشته کوتاه، اما این قدر هست که شرایط به گونه‌­ای فراهم آمده که اینک نازل­ترین سطح پسند و ذوق مخاطبان پرشمار، معیار اصلی شکل‌گیری بسیاری از سروده­‌هایی است که در محافل بزرگ و با اجرای مداحان مشهور عرضه می­شود.
نازل شدن تدریجی کلام در نوحه­‌ها و حرکت اشعار و سروده‌­ها به سمت ابتذال زبانی و معنایی در سال­های اخیر شتاب بیشتری گرفته است و به نظر می­رسد که جاذبه رسانه­‌های جدید و سرعت، سهولت و نیز وسعت انتشار آثار و اجراهای سطحی و پرشور و هیجان چنان سرگرم کننده بوده است که مجالی برای تأمل و بازنگری در این موضوع خطیر باقی نگذاشته است.
فرهنگ شیعی و فضای حاکم بر محافل و هیئت­‌های مذهبی، ادامه سنت­های پسندیده بزرگانی است که قرن­ها پرچم محبت اهل بیت علیهم‌السلام را بر دوش کشیده‌­اند و در این راه از جان و مال خویش دریغ نداشته­‌اند. پس موضوع خطیری از این دست، نباید دستخوش روزمرگی، پسندها و هوس‌­های این و آن شود.
اگر مداحی، منقبت‌خوانی و ذاکری با فرهنگ شیعی و میراث ارزشمند دفاع از حریم­‌های اعتقادی پیوندی نداشت، تبعیت برخی مداحان از پسند مخاطبان و مشتریان­‌شان، چندان ناشایست نبود. چنان که در بازار موسیقی عامه‌پسند چنین است، خوانندگان چیزی را می­خوانند که مورد پسند مشتریان است و خریدار دارد.
اما تحولات شکلی و محتوایی اشعار و نغمات هیئت­‌های مذهبی نباید تابع منطق سوداگرانه عرضه و تقاضا باشد، زیرا مداحی اهل بیت علیهم‌السلام مانند موسیقی عامه‌پسند نیست، یعنی نه برای لذت‌بردن مخاطبان است، نه به قصد سرگرمی و نه برای چهره‌سازی و کسب شهرت مداحان و ذاکران و رونق بازار این و کسادی بازار آن دیگری.
این شاخه از هنر شیعی، مانند دیگر نهادها و نمادهای فرهنگی شیعه، درخدمت ترویج معارف اهل بیت علیهم‌السلام و احیای ارزش­های معنوی و اعتلای فرهنگی و فکری مخاطبان است. بنابراین نمی­تواند از طریق آثار نازل و شیوه­‌های مبتذل و تبعیت از پسندها و هوس­‌های مخاطبان پرشمار و کم حوصله، راه به جایی ببرد.